Februari 2022 – Smeltende pool grote bron conflicten

Februari 2022 – Smeltende pool grote bron conflicten

Resten smeltend poolijs langs Kaap Krusenstern. Foto: Western Arctic National Parklands – CC BY 2.0

Klimaatverandering is meer dan alleen een milieuprobleem. Volgens oud-generaal Tom Middendorp is het óók een bedreiging van onze veiligheid. Dat schrijft hij in zijn boek ‘Klimaatgeneraal’. Ter illustratie van die stelling noemt de oud-militair het smelten van het ijs op de Noordpool. ‘Driekwart van het ijs is al verdwenen en het laatste kwart verdwijnt de komende vijftien jaar. Daarmee ontstaat een jacht op grondstoffen die eerst niet bereikbaar waren en dan wel. Dat wordt een toekomstige bron van conflict.’

Middendorp deelt zijn ervaringen in het veld. ‘Mijn tijd in Afghanistan was een wake-upcall. Daar heb ik ervaren wat watertekort doet met mensen. Dorst is een voedingsbodem voor de taliban. Dan kunnen we de taliban wel bestrijden, maar dan zijn we alleen met symptomen bezig. Klimaatverandering is in toenemende mate een bron van conflicten.’

Als gevolg van die conflicten komen er, zo schrijft Middendorp, migratiestromen op gang. Mensen trekken van gebieden waar de bodem is uitgedroogd en onvruchtbaar geworden, naar plaatsen waar nog wel voldoende water en vruchtbare grond is. Middendorp: ‘Dat geeft frictie, dus zullen ze ook onze kant op komen. Je ziet hoe wij nu reageren op duizenden migranten. Als je het hebt over miljoenen, ja, dat leidt tot conflicten.’

Gemeenschappelijk probleem
‘Tot nu toe’, zegt de oud-generaal, ‘hebben we klimaatverandering vooral gezien als een milieuprobleem. Iets waar sommige mensen zich zorgen om maken en anderen niet. Ik hoop dat de politieke lading er vanaf kan. Veiligheid wordt altijd gezien als ‘rechts’, alsof andere mensen geen behoefte hebben aan veiligheid. En klimaat wordt gezien als ‘links’. Maar het gaat om een gemeenschappelijk probleem waar we met z’n allen aan moeten werken.’

Ondertussen rijzen de energieprijzen de pan uit. Volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) zijn gas en licht in een jaar tijd 86 procent duurder geworden. Minima kunnen nog nauwelijks rondkomen en het aantal wanbetalers neemt hand over hand toe. Volgens hoofdeconoom van het CBS Peter Hein van Mulligen slaan de torenhoge energieprijzen een ‘stevige knauw’ in de koopkracht van mensen. ‘Een gemiddeld huishouden in Nederland betaalt per maand zo’n 110 euro meer voor gas en licht dan vorig jaar. Zeker bij lage inkomens komt dit keihard aan.’

Smeltend poolijs in het voorjaar. Foto: Harley D. Nygren - publiek domein

Groene economie
De hoge energieprijzen hebben ook geleid tot een run op zonnepanelen en hybride-warmtepompen. Voorzitter Doekle Terpstra van Techniek Nederland ziet in dat verband een groot knelpunt: het oplopende tekort aan technisch geschoold personeel. De mensen die werken in de installatietechniek zijn degenen die de komende jaren alle klimaatplannen van het kabinet op het gebied van mobiliteit, infrastructuur, gebouwen en woningen moeten gaan realiseren. Maar er zijn er daarvan simpelweg niet genoeg.

Terpstra: ‘We laten de beroepsopleidingen links liggen en betalen daarvoor nu de prijs. Een sector van 160.000 medewerkers heeft al een tekort van 20.000 mensen. En dat tekort gaat oplopen naar 40.000. Krijgen we die benodigde 20.000 arbeidsplaatsen nog ingevuld? Dat is een urgent knelpunt want alle werkzaamheden die te maken hebben met de energietransitie staan momenteel in de wachtrij.’

Stroom uit deining
De zoektocht naar nieuwe technieken die kunnen helpen bij de energietransitie levert steeds weer nieuwe ideeën op. Innovatie-ingenieur Remco Bruijns van Nieuwe Warmte uit Sas van Gent ziet mogelijkheden om de deining die schepen op vaarwegen veroorzaken om te zetten in elektriciteit. ‘Als een schip voorbij vaart duwt het water opzij. Dat water klotst tegen de zijkanten van de vaarweg aan. Die deining zetten wij om in elektriciteit.’ Er is inmiddels een testinstallatie gebouwd in het – druk bevaren – kanaal van Terneuzen naar Gent.

De transitie naar duurzaam vliegen vergt veel tijd volgens directeur van KLM-Nederland Bas Gerresen. De luchtvaartmaatschappij mengt sinds dit jaar standaard biobrandstof bij de kerosine. Het is een begin, zegt de KLM. Het is verwaarloosbaar, roepen sceptici. Gerresen: ‘We moeten keihard werken om dat aanbod te vergroten. Vanaf nu zullen we elk jaar meer duurzame brandstof toevoegen.’In 2030 moeten luchtvaartmaatschappijen in Nederland tenminste 14 procent biobrandstof in de tanks gooien. ‘Als het aan ons ligt zitten wij daar dan al boven’, aldus de KLM-topman.’
Waarvan akte.

Bronnen: pzc, nos.nl, NRC>Klimaat, nu.nl


Open Dag Watersnoodmuseum

Open Dag Watersnoodmuseum

OUWERKERK – Zaterdag 5 maart 2022 opent het Watersnoodmuseum van 9.15 uur tot 17.00 uur gratis haar deuren voor bezoekers. Tijdens deze Open Dag is er in zowel het museum als in het naastgelegen Vijfde Caisson een uitgebreid activiteitenprogramma. Van lezingen en workshops tot live muziek en proeverijen. Diverse partners van het museum verzorgen een stand en/of presentaties. Voor kinderen tussen 5 tot 12 jaar is er een apart programma.

Het gehele programma met tijden is te vinden op: www.watersnoodmuseum.nl.

Opening tentoonstelling
Tijdens de Open Dag wordt de nieuwe wisselexpositie ‘Oude herinneringen, nieuwe verhalen –
Schenkingen uit 2021’ geopend. Het museum ontvangt nog altijd persoonlijke bezittingen die een verhaal vertellen over de Watersnoodramp van 1953. De schenkers zijn vaak mensen die de ramp van 1953 hebben meegemaakt of hun nabestaanden. Zij treffen in hun huis dat bewuste voorwerp waar een tragisch of ontroerend verhaal achter schuilt. De wisseltentoonstelling toont een selectie van de nieuwste schenkingen.

Tijdens de Open Dag zijn medewerkers van de afdeling Registratie van het museum de gehele dag aanwezig. Het is dan ook mogelijk om objecten en verhalen, die een link hebben met het Watersnoodmuseum, te schenken.

Presentaties rondom de ramp van 1953
De bezoeker die zich graag verder wil verdiepen in de Ramp van 1953 kan terecht bij één van de presentaties over dit onderwerp. Zo wordt er verteld over de communicatie en de UK 141 (een Urker vissersboot), de molens, de helikopterhulp en over het werk van de radiozendamateurs in 1953. Ook is er aandacht voor kunstwerken over de Watersnoodramp. Zo is er een presentatie en zijn er rondleidingen over het werk van Harry van Kruiningen. Het werk van deze kunstenaar is in het museum te zien in de tentoonstelling ‘Kunst in tijden van de ramp en opbouw’. Daarnaast is kunstenares Paula Ruyssenaars aanwezig voor een lezing over haar eigen werk ‘Stormvloed’.

Presentaties rondom water en klimaat
Ook rondom de thema’s water en klimaat zijn er volop presentaties. Zo vertelt de Reddingsbrigade over hun reddingswerk in Limburg, wordt er verteld over de klimaatboodschap voor wereldleiders ‘Act as One’ en is er een lezing door het KNMI over klimaatverandering en stormvloeden. Fotograaf Rem van den Bosch neemt u mee door zijn fotoserie #Water, waarna u ook in gesprek met hem kunt gaan.

Kinderprogramma
Tijdens de Open Dag is er ook aan de kinderen gedacht. Voor kinderen van 5 tot 12 jaar is er zelfs een apert programma. Zo kunnen zij luisteren naar een verhalenverteller, mee doen met de workshop ‘Een koffer vol verhalen’ of deelnemen aan een quiz.

Reserveren
De jaarlijkse Open Dag van het Watersnoodmuseum is altijd drukbezocht. De coronaregels zijn versoepeld, maar het museum wil de bezoekers graag zo veel mogelijk spreiden. Om die reden moeten bezoekers vooraf een tijdslot van aankomst kiezen. Gratis entreekaarten kunnen worden gerreserveerd via het ticketsysteem van het Watersnoodmuseum: www.watersnoodmuseum.nl. Er geldt een maximum van 6 personen per reservering om grote groepen te beperken.


Watersnoodmuseum opent tijdelijke expositie 'Over Vloed' in Zwijndrecht

Watersnoodmuseum opent tijdelijke expositie 'Over Vloed' in Zwijndrecht

Zwijndrecht vanuit de lucht. Foto: Winsser Visuals

ZWIJNDRECHT/OUWERKERK – Vrijdag 11 februari wordt in Zwijndrecht de tijdelijke tentoonstelling ‘Over Vloed’ geopend in KunZt, onderdeel van het gemeentehuis van Zwijndrecht. De tentoonstelling is het resultaat van een samenwerking tussen KunZt en het Watersnoodmuseum uit Ouwerkerk, met als aanleiding de herdenking van 600 jaar Sint-Elisabethsvloed.

De tentoonstelling neemt de bezoeker mee langs twee grote overstromingen en de gevolgen daarvan voor Zwijndrecht. Verder worden de uitdagingen van zeespiegelstijging en klimaatverandering behandeld.

Over Vloed
Zwijndrecht is omgeven door water. De Waal in het noorden, de Noord in het oosten en de Oude Maas in het zuiden en westen. In deze regio heeft het water voor veel rijkdom gezorgd, maar dat ging niet zonder slag of stoot. De tentoonstelling toont de Sint-Elisabethsvloed en de Watersnoodramp alsook de gevolgen daarvan voor Zwijndrecht.

Verder leert de bezoeker over de gevolgen van klimaatverandering en zeespiegelstijging voor Zwijndrecht. Aan het eind van de tentoonstelling wordt de bezoeker uitgedaagd na te denken over de toekomst van Nederland en de regio Drechtsteden, waar gemeente Zwijndrecht deel van uitmaakt, met het water.

Opening
Vrijdag 11 februari is de officiële opening. Vanwege de coronamaatregelen heeft deze in besloten kring plaats. Onder andere Jacqueline van Dongen, wethouder Duurzaamheid en Milieu van Zwijndrecht en Siemco Louwerse, directeur van het Watersnoodmuseum zijn hierbij aanwezig.

Over Vloed is voor publiek gratis te bezoeken van 13 februari tot en met 24 april 2022. KunZt is elke woensdag, donderdag, vrijdag en zondag open van 13:30 tot 16:30 uur. Adres: Oude Raadhuis, Raadhuisplein 1 in Zwijndrecht (ingang aan de kant van de Burgemeester de Bruïnelaan).


Januari 2022 – Dreigend stroominfarct vergt actie

Januari 2022 – Dreigend stroominfarct vergt actie

Kerncentrale te Doel. Foto: Torsade de Pointes – publiek domein

Het elektriciteitsnetwerk in Nederland kraakt in zijn voegen. Doordat het stroomnet op steeds meer plekken vol is – en er derhalve niet of nauwelijks nog plaats is voor nieuwe zonne- en windparken – dreigt Nederland de duurzaamheidsdoelen in 2030 te missen en verslechtert het vestigingsklimaat voor buitenlandse bedrijven. Veertien organisaties hebben in de strijd voor een adequaat elektriciteitsnet de krachten gebundeld in het Actieteam Netcapaciteit. Zij eisen actie van het kabinet. Snelle actie.

De regering moet in de visie van het Actieteam Netcapaciteit allereerst zorgen voor kortere vergunningsprocedures. De aanleg van verdeelstations en stroomverbindingen vergt nu vaak jaren, zegt Evert den Boer van netbeheerder Enexis. Het Actieteam vraagt het kabinet ook 200 miljoen euro per jaar voor innovatieve oplossingen. Zo wordt gepleit voor het inzetten van ‘buurtbatterijen’ waarmee opgewekte stroom lokaal kan worden geconsumeerd. Den Boer: ‘Dan kunnen we zonneparken toch aansluiten en hoeven we niet eerst het stroomnet te verzwaren.’

De vraag naar elektriciteit neemt toe. Over hoe die stroom duurzaam opgewekt kan worden lopen de meningen uiteen. De Vlaamse filosoof Maarten Boudry beschouwt de inzet van kernenergie als de grootste troef tegen klimaatopwarming. ‘Nul uitstoot en beschikbaar bij weer en wind. En wat zien we nu? Kerncentrales worden vervangen door gascentrales, dan schiet de uitstoot omhoog.’

Economisch onaantrekkelijk
De experts van adviesbureau Berenschot, milieu-consultancy CE-Delft en Kalavasta Climat Neutral Strategies staan er heel anders in dan Boudry. Zij nemen stelling tegen kernenergie. ‘Voorbereiding en bouw vergen veel tijd en dat betekent dat een kerncentrale pas na 2030 stroom kan gaan leveren als vooral wind en zon al voor de opwekking van elektriciteit zorgen.’ Een beperkte inzet van kerncentrales is volgens de drie bureaus het gevolg. ‘In die situatie zijn kerncentrales zowel technisch als economisch onaantrekkelijk.’

Ondertussen maakt vooral elektrisch personenvervoer steeds meer opgang. Autofabrikant Mercedes heeft een concept-model gepresenteerd dat duizend kilometer op één batterijlading haalt en het Britse Bentley Motors heeft aangekondigd dat het bedrijf tegen 2026 alleen nog plug-in hybrides en elektrische auto’s gaat produceren. Tegen het einde van het decennium rollen er alleen nog elektrische Bentleys van de productieband.

Kerncentrale te Doel. Duidelijk zichtbaar zijn de vier reactorgebouwen (witte koepels, links), de koeltorens en de bijbehorende machinezalen ertussen, foto: Torsade de Pointes - publiek domein
Warmtepompen bij huurwoningen in Woerden, foto: Ellywa - CC BY-SA 4.0

Stormloop
Verder is volgens de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland sprake van een ware stormloop op subsidie voor particuliere kopers van elektrische auto’s. Wie een nieuwe elektrische auto koopt of via private lease gaat rijden kan een subsidie van 3350 euro krijgen. Wie een tweedehands stekkerauto koopt kan een bijdrage van 2000 euro tegemoetzien. In de subsidiepot zit bijna 100 miljoen euro, maar daar is nu al ruim 19 miljoen uit.

De hoge gasprijs heeft de vraag naar hybride warmtepompen fors doen stijgen. Remeha, producent van cv-ketels en warmtepompen, ziet de laatste maanden een vijf tot zeven keer hogere vraag naar hybride-warmtepompen dan in dezelfde periode een jaar geleden. ‘Alle verhalen over het milieu ten spijt. De vraag is echt financieel gedreven’, zegt Rick Bruins van Remeha. ‘Wie zich blauw betaalt aan gas zoekt een goedkopere weg.’

In het Zeeuws-Vlaamse Hoek hebben de inwoners hun hoop gevestigd op de komst van een restwarmtenet, gevoed door industriële restwarmte van bedrijven in de Kanaalzone als Dow, Cargill en Yara. Het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Terneuzen – waar Hoek deel van uitmaakt – heeft een studie uit laten voeren en daaruit blijkt dat het goedkoper is om een restwarmtenet te bouwen en te exploiteren dan bestaande woningen op gas te laten.

Omslag vliegvakanties
In de categorie opmerkelijk het nieuws dat bij reisorganisatie Sunweb een denkomslag heeft plaatsgevonden. Sunweb-topman Matthijs ten Brink: ‘We staan op een keerpunt. Dat zeg ik zowel als Matthijs en als baas van Sunweb. Het aantal vliegkilometers moet hoe dan ook omlaag. Tot nu toe is maar een kleine groep mensen bereid zijn vakantiegedrag aan te passen aan de klimaatproblematiek. We moeten de rest in beweging krijgen. Daar zie ik een taak voor ons. In ons aanbod zullen we steeds minder vliegvakanties opnemen en meer reizen met bus, trein, auto of fiets. Minder ver weg en kleinschaliger.’

Bronnen: PZC, nos.nl, NRC>Klimaat, nu.nl


Herdenking-2022

Herdenking watersnoodramp 1953 en symposium ‘Watersnood: van 1953 tot Limburg’

Op 1 februari 2022 vond de 69ste herdenking plaats van de Watersnoodramp. Ook dit jaar vond de herdenking op een andere wijze plaats dan gebruikelijk. Door de geldende coronamaatregelen was het niet mogelijk om elkaar te treffen in het Watersnoodmuseum. In plaats daarvan werden de slachtoffers van de ramp van 1953 herdacht vanuit huis. Omroep Zeeland verzorgde in de ochtend een live-uitzending. Daarnaast hield het Watersnoodmuseum op dinsdag 1 februari 2022 een livestream zodat iedereen de jaarlijkse herdenking van de watersnoodramp thuis kon volgen.

Programma herdenking
Om 10.00 uur was allereerst de door Omroep Zeeland geregistreerde kranslegging bij het monument van Gust Romijn te zien. Burgemeester Jack van der Hoek en kinderburgemeester Silke van Heukelom hielden een toespraak. De kinderburgemeester legde tevens symbolisch 1 van de 220 witte rozen als gebaar voor alle mensen die zelf niet bij de herdenking aanwezig konden zijn. Er werd een taptoe geblazen door een trompettist, gevolgd door 1 minuut stilte en tot slot een couplet van het Wilhelmus.

Burgemeester Daan Prevoo, foto: gemeente Valkenburg aan de Geul

Programma symposium
Van 11.00 tot 12.00 uur.

Na afloop van de herdenking vond er een symposium plaats, dat via een livestream gevolgd kon worden. De titel van het symposium is ‘Watersnood: van 1953 tot Limburg’. Een van de gasten was Gerard Slokkers uit Halsteren, die als achtjarige de ramp meemaakte. Burgemeester Jack van der Hoek en kinderburgemeester Silke van Heukelom leverden ook een bijdrage.
Verder was onder andere burgemeester Daan Prevoo in deze uitzending te gast, samen met bewoners uit Limburg die hun huis zijn kwijtgeraakt door de watersnood van de zomer 2021. Samen met overlevenden van de Watersnoodramp uit 1953 blikten zij terug op het moment dat ze overvallen werden door het water.
Aansluitend sprak een medewerker van Reddingsbrigade Nederland over de evacuatie in Limburg. Klimatoloog Aimee Slangen vertelde over het onthutsende klimaatrapport dat vorig jaar verscheen. Zij schreef mee aan dit rapport en concludeerde dat de zeespiegelstijging sneller gaat dan ooit. Gedurende het programma werden nieuwe video’s van het Oral History project getoond. Maikel Coomans presenteerde het symposium.
Ook het symposium is terug te zien:

Klimatoloog Aimee Slangen, foto: NIOZ

Bloem leggen
Ook dit jaar werden de slachtoffers van de watersnood van 1 februari 1953 herdacht door het (laten) leggen van een bloem. Heel veel mensen reserveerden daartoe via de webshop een witte roos. Alle 220 rozen werden tijdens de herdenking neergelegd bij het watersnoodmonument van Gust Romijn, naast het Watersnoodmuseum. Zo heeft u, ondanks dat u er persoonlijk niet bij was, toch stilgestaan bij de herdenking en er met uw roos aan bijgedragen.


December 2021 – Weerstand tegen consumentisme voedt strijd voor gezond klimaat

December 2021 – Weerstand tegen consumentisme voedt strijd voor gezond klimaat

Klimaatmars in Montbéliard (FR), 28 maart 2021. Foto: Thomas Bresson – CC BY 4.0

Wetenschappers riepen twee jaar geleden al de noodtoestand uit met betrekking tot het klimaat. De mens gebruikt jaarlijks, zo stellen zij, veel meer grondstoffen dan de aarde in twaalf maanden tijd kan aanmaken. De weerstand tegen deze overexploitatie van de aarde – en in het verlengde daarvan klimaatverandering – groeit. Met name jongeren keren zich steeds vaker en openlijker tegen consumentisme, boskap, plasticvervuiling en een economie die in hun ogen alleen maar gericht is op groei.

Het jaar 2021 wordt beheerst door twee dingen: Het Corona-virus dat de wereld in zijn greep heeft en de mondiaal groeiende zorg om klimaatverandering. Klimaatgerelateerde rampen – overstromingen, bosbranden, modderstromen, droogte – volgen elkaar in een steeds hoger tempo op en daar wordt volgens 140.000 wetenschappers uit 130 landen veel te weinig tegen gedaan. Gevolg: de aarde teert steeds sneller in op zijn reserves, zo blijkt uit de jongste cijfers van het Global Footprint Network. Earth Overshoot Day – de dag vanaf 1 januari dat de grondstoffen voor een heel jaar ‘op’ zijn – valt in 2021 al op 29 juli.

Klimaatmars in Montbéliard (FR), 28 maart 2021. Foto: Thomas Bresson - CC BY 4.0

Klimaatmarsen
‘Planeet boven poen’ staat op een van de spandoeken tijdens een Klimaatmars van 40.000 bezorgde en boze mensen in Amsterdam. Mensen die genoeg hebben van de wereld zoals die nu is. ‘Van de Amazone die in de fik staat, van de boskap, de plasticvervuiling, van het kapitalisme en het consumentisme, van het moeten presteren. Dus van ons hele systeem dat is gebaseerd op uitbuiting en destructie’, verwoordt een van de demonstranten haar motivatie om actie te voeren tegen klimaatverandering. ‘Ik word daar echt heel erg verdrietig van. Het leven op aarde wordt letterlijk bedreigd. Wat zijn we aan het doen.’

Onderzoeker Wim Thiery van de Vrije Universiteit Brussel begrijpt de zorgen van de jongeren heel goed. Hij stelt dat kinderen die nu geboren worden tijdens hun leven gemiddeld zeven keer vaker blootgesteld worden aan hittegolven, tweemaal zoveel bosbranden, 2.6 maal zoveel droogtes, 2.8 keer meer overstromingen en bijna driemaal zoveel mislukte oogsten als mensen die zestig jaar geleden zijn geboren. ‘En dat maakt de klimaatcrisis wezenlijk anders dan bijvoorbeeld armoede, waar leeftijd minder een onderscheidende rol speelt.’

Het klimaat is niet langer links of rechts. Voor het eerst in de geschiedenis is in de Troonrede een serieuze passage opgenomen over klimaatverandering en de demonstranten weten zich gesteund door een steeds breder wordend palet aan organisaties, variërend van Extinction Rebellion tot Milieudefensie, Greenpeace en klimaatorganisatie Urgenda.

Daarbij wordt niet alleen het vizier gericht op protest tegen overheidsbeleid, maar wordt ook gesteld dat het anders moet. En kan. Iedereen kan volgens directeur van Urgenda Marjan Minnesma, een steentje bijdragen aan het oplossen van het klimaatprobleem. ‘Als je niet veel geld hebt zou ik zeggen; eet zo min mogelijk vlees. Ga over op plantaardige eiwitten. Als je wat meer te besteden hebt, leg dan zonnepanelen op je dak.’

Kleding nieuwe plastic
Klimaat-deskundige Joop Hazenberg heeft een boek geschreven over wat je als consument kunt doen om klimaatverandering tegen te gaan. Tijdens het schrijven van dat boek ontdekte hij dat kleding een gigantisch klimaatprobleem veroorzaakt. De schadelijkheid van kleding zit vooral in de productie ervan. Voor het produceren en verwerken van katoen is veel land en water nodig en voor polyester veel olie.

Vervolgens moet de kleding getransporteerd worden. ‘In ons geval van lagelonenlanden naar Nederland. Dan wordt het gedragen, gewassen en gestreken, wat ook weer veel energie kost. En dan wordt de kleding afgedankt. Een deel gaat naar de kringloop, een deel wordt gerecycled en gaat dus weer op transport. Kleding is het nieuwe plastic’, aldus Hazenberg.

Woorden waar Urgenda-directeur Minnesma zich helemaal in kan vinden. ‘Gebruikte Vintage-kleding is veel milieuvriendelijker dan nieuwe kleding.’ Verder helpt minder vliegen in de strijd tegen klimaatverandering, evenals vaker de auto laten staan en gebruik maken van het openbaar vervoer. Mobiliteit is in Nederland goed voor 20 procent van de CO2-uitstoot. Minnesma: ‘Dus minder rijden, elektrisch rijden, deelauto’s, trein, fiets, lopen, dat is allemaal helemaal goed.’

Katoenvelden en oogstmachine, Taxes. Foto: U.S. Department of Agriculture, Public domain, via Wikimedia Commons

Klimaattop
Over de in Glasgow gehouden klimaattop zijn de meningen verdeeld. Deelnemers zien de resultaten als een stap voorwaarts maar volgens critici ontbreekt het aan een echte doorbraak. Afgesproken is dat er minder steenkool gebruikt gaat worden en dat overheden zoveel mogelijk willen afzien van overheidssubsidies op fossiele brandstoffen. Verder hebben honderden landen, waaronder Nederland, beloofd nog dit decennium te stoppen met ontbossing.

Wetenschap en bedrijfsleven zitten ondertussen niet stil. Waterstof als duurzame en schone brandstof maakt steeds meer opgang. Tachtig bedrijven hebben zich verenigd in Koplopers Nederland en hun doel is concrete stappen zetten om te zorgen dat Nederland de klimaatdoelstellingen gaat halen. Diederik Samson, kabinetschef van Eurocommissaris Frans Timmermans, is er blij mee. ‘Bij wind- en zonne-energie heb je pieken en dalen in de productie. Als je meer elektriciteit produceert dan er vraag is, kun je de overtollige stroom gebruiken om waterstof te maken. De waterstof kan dan weer worden omgezet in stroom als er te weinig zon en windstroom is’, aldus Samson.

Verder zijn er plannen voor het grootste zonnedak van Nederland (140.000 zonnepanelen op het dak van logistiek bedrijf Verbrugge in Vlissingen), boeren op een eiland in de Noordzee, verduurzaming van het woningbezit en lijkt naast elektrisch rijden nu ook elektrisch varen in opkomst. In Zeeland heeft het Schouwen-Duivelandse Brouwershaven de primeur van een snel oplaadpunt voor boten.

Warmte van water
Ouwerkerk wil het eerste energieneutrale dorp van Schouwen-Duiveland worden en op Vlieland wordt geëxperimenteerd met het duurzaam verwarmen van 39 woningen. Een ondergronds waterbassin gaat daar dienstdoen als warmtebuffer. In de zomermaanden wordt het water in dat bassin verwarmd door onder meer zonnecollectoren. Geavanceerde isolatie zorgt ervoor dat het water niet afkoelt. Tijdens de wintermaanden kan het warme water benut worden om woningen te verwarmen.

Een andere techniek waarmee proeven worden gedaan is de inzet op de Noordzee van drijvende zonne-systemen. In het Oostvoornse meer is door onderzoeksorganisatie TNO zo’n systeem met flexibele zonnecellen op grote luchtmatrassen geïnstalleerd. Vooral de combinatie met windparken op zee wordt als kansrijk gezien. Energiecoöperaties Zeeuwind en Deltawind willen samen een drijvend zonnepark realiseren bij sluizencomplex de Krammersluizen. Het drijvende zonnepark gaat 20 tot 40 hectare groot worden.

Zeeland mag zich niet alleen de zonnigste provincie noemen, maar ook Nederlands kampioen zonnepanelen. Er zijn inmiddels 50.000 huishoudens met panelen op het dak. Dat komt neer op een kwart van het totaal aantal woningen. In geen enkele andere provincie is dat aandeel zo hoog. Waterwinbedrijf Evides investeert eveneens in duurzaamheid. Het nieuwe innamestation Bergsche Maas in de Biesbosch is voorzien van meedraaiende zonnecellen in de zonwering. Die zorgen ervoor dat Evides deels zijn eigen energie op kan wekken.

Lege blikjes, foto: Radulf del Maresme, CC BY-SA 4.0

Statiegeld
Na een strijd van twintig jaar met het bedrijfsleven komt er vanaf 2023 vijftien cent statiegeld op blikjes. Een mijlpaal in de strijd tegen zwerfafval. Uit tellingen van Rijkswaterstaat blijkt dat er steeds meer blikjes op straat of in de natuur worden gevonden. Vorig jaar was dat zo’n 27 procent meer dan in voorgaande jaren. Jaarlijks komen er ongeveer 2 miljard blikjes op de markt. Daarvan belanden er naar schatting 150 miljoen in het milieu.

Bronnen: PZC, NOS.nl, Nu.nl, NRC, Weerplaza, Reuters.


Watersnoodmuseum trekt 53.000 bezoekers in 2021

Watersnoodmuseum trekt 53.000 bezoekers in 2021

OUWERKERK – Het Watersnoodmuseum in Ouwerkerk heeft in 2021 53.000 bezoekers getrokken. Het bezoekersaantal ligt lager dan in 2020 toen nog 62.000 gasten de weg naar Ouwerkerk wisten te vinden.

De reden voor de terugloop in aantallen is duidelijk: corona beperkende maatregelen en een lange periode van gedwongen sluiting, waarmee het jaar ook weer voortijdig is afgesloten. Het Watersnoodmuseum is normaliter jaarrond geopend voor publiek.

Activiteiten
Dit jaar was het museum aan het begin ruim 5 maanden gesloten, tot 5 juni. Daarna waren er zeer goede zomermaanden, onder meer doordat er in die periode verschillende extra activiteiten werden georganiseerd. De tentoonstellingen ‘Here comes the Flood’ van fotograaf Rem van den Bosch en met de kunstwerken van Harry van Kruiningen over de Watersnoodramp en de deltawerken kregen veel belangstelling.

Verder droeg het museum bij aan de actie ‘Zeeland helpt Limburg’, aan de peilschaal op de graansilo in Zierikzee en het project ‘Act as One’, de ‘levende animatie’ met zo’n 1500 scholieren.

Groepen

Tot begin november 2021 verwelkomde het museum ook nog uiteenlopende groepen, scholieren en studenten uit binnen- en buitenland. Daarna werd de organisatie opnieuw geconfronteerd met beperkende maatregelen waardoor groepen annuleerden en het bezoek minder werd dan voor de coronapandemie. De totale lockdown vanaf 19 december zorgde voor een onverwacht, vroege afronding van het museumjaar, wat voor de kerstvakantie nog allerlei activiteiten op de rol had staan.

Ingewikkeld jaar
Directeur Siemco Louwerse: ‘Het was een ingewikkeld jaar van sluiten, heropenen en beperkende maatregelen. Maar ik ben heel dankbaar dat het museum – toen het weer mocht – toch weer zo goed bezocht werd. De verhalen en emoties over de ramp van 1953 en de gevolgen van klimaatverandering en zeespiegelstijging zijn actueler dan ooit. Vrijwilligers en medewerkers hebben het weer voor elkaar gekregen dat de bezoekers zich zo welkom bleven voelen. Tot op de laatste zaterdag dat we open waren. En hoewel we nu weer dicht zijn is dat uiteraard ook de intentie voor 2022, zodra de deuren weer open mogen.’

De tentoonstelling 'Here comes the Flood' van fotograaf Rem van den Bosch geopend door voorzitter Karla Peijs

Carola de Vree-van Wagtendonk benoemd als bestuurslid Watersnoodmuseum in Ouwerkerk

Carola de Vree-van Wagtendonk benoemd als bestuurslid Watersnoodmuseum in Ouwerkerk

OUWERKERK/DELFT – Het bestuur van het Watersnoodmuseum in Ouwerkerk heeft tijdens de bestuursvergadering van 7 december Carola de Vree-van Wagtendonk uit Delft benoemd als algemeen bestuurslid.  Zij volgt daarmee Eva Kuit op die na 8 jaar haar twee bestuurstermijnen heeft afgerond. Het specialisme van het nieuwe bestuurslid is communicatie in de breedste zin van het woord. 

De Vree-van Wagtendonk woont met haar gezin in Delft, maar komt van oorsprong uit Zierikzee. Zij is Hoofd Communicatie bij de gemeente Rotterdam. Het Watersnoodmuseum is geen onbekend onderwerp voor het nieuwe bestuurslid. Haar vader is al jarenlang vrijwilliger binnen het Watersnoodmuseum en ontvangt jaarlijks vele schoolklassen als gids.

Het nieuwe bestuurslid stuurt in haar huidige betrekking bij gemeente Rotterdam de afdeling Communicatie (300 mensen) aan en is eindverantwoordelijk voor alle in- en externe communicatie van de gemeente. Eerder was ze Hoofd Communicatie bij kennisinstituut Deltares, waar ze de urgentie van watermanagement wereldwijd van dichtbij heeft leren kennen. Daarvoor was ze tien jaar lang eigenaar en directeur van Publiec, een bureau op het snijvlak van beleid, organisatie en communicatie.

Genoemde functies hebben haar een groot netwerk opgeleverd bij overheden, communicatie vakgenoten en kennisinstituten. Iets wat ze graag wil inzetten voor haar nieuwe bestuursfunctie.

“Het Watersnoodmuseum heeft een belangrijk verhaal te vertellen. De ramp uit 1953 mag niet vergeten worden. Ook in de toekomst staan water en klimaat hoog op de maatschappelijke agenda. Ik zet mijn communicatie- en marketingkennis graag in voor dit belangrijke doel én het museum”, aldus Carola de Vree-van Wagtendonk.


November 2021 – Water als duurzame warmtebron

November 2021 – Water als duurzame warmtebron

Ontbossing in Venezuela voor weidegrond, foto: Christiane Pelda – CC BY-SA 3.0

Naast waterstof duikt water steeds vaker op als mogelijke duurzame warmtebron. Op Vlieland worden binnenkort 39 woningen duurzaam verwarmd en daarbij speelt – in combinatie met zonnecollectoren – een onder een sportveld uitgegraven groot waterbassin een belangrijke rol. De gemeente Schouwen-Duiveland doet onderzoek naar de mogelijkheden om het water uit de kreek Kaaskenswater te gebruiken voor een warmtenet waarmee de Zierikzeese buitenwijk Malta gasloos verwarmd kan worden.

Vlieland is één van de proeftuinen waar geëxperimenteerd wordt met nieuwe technieken. De gemeente heeft daar samen met de bewonerscoöperatie en duurzaamheidsorganisatie Urgenda een bijzonder plan ontwikkeld. Een ondergronds waterbassin gaat daar dienstdoen als warmtebuffer. In de zomermaanden wordt het water in dat bassin verwarmd door onder meer zonnecollectoren. Geavanceerde isolatie zorgt ervoor dat het water niet afkoelt. Tijdens de wintermaanden kan het warme water benut worden om woningen te verwarmen.

Antoine Maartens van Urgenda is enthousiast over ‘Vlielandse manier’. ,,Je kunt deze oplossing ook op heel veel andere plekken in ons land toepassen. Denk aan al die grote parkeerterreinen bij flats. En wat te denken van de 29.000 sportvelden in Nederland’’. Ineke Weber van de bewonerscoöperatie is al net zo geestdriftig. ,,Als ik met de boot langs de Eemshaven vaar en ik zie de smerige rook die daar uit de schoorstenen komt, dan ben ik blij dat mijn huis komend voorjaar wordt verwarmd door die gloednieuwe installatie daar aan de overkant.’’

Het Oostvoornse Meer tussen de Maasvlakte en Voorne, foto: NASA - publiek domein

Drijvende zonnepanelen
Een andere techniek waarmee proeven worden gedaan is de inzet op de Noordzee van drijvende zonnesystemen. In het Oostvoornse Meer is door onderzoeksorganisatie TNO zo’n systeem met flexibele zonnecellen op grote luchtmatrassen geïnstalleerd. Vooral de combinatie met windparken op zee wordt als kansrijk gezien. De ruimte tussen offshore windturbines is verboden voor grote schepen. De zonne- en windenergie kan met dezelfde stroomkabel aan land worden gebracht. Projectleider Wim Soppe: ,,Een kilometer stroomkabel op zee kost miljoenen euro’s. Als je de ruimte tussen windmolens op zee voor de helft met dit soort systemen zou benutten, kun je de productie van die windmolenparken verdubbelen.’’

Op dit moment wordt op verschillende plekken zonne-energie opgewekt op binnenwateren, maar daar is de ruimte beperkt, net als op de grond of op daken. Soppe: ,,Het wordt als minder wenselijk gezien om zonnepanelen in de natuur neer te leggen. Er is nog wel potentie om meer daken te benutten, maar dat gaat langzaam en mondjesmaat. Op zee kun je snel grote slagen maken.”

Glasgow klimaattop 2021: Brazilië, de thuisbasis van 60% van het Amazone-regenwoud, beloofde de ontbossing tegen 2030 te stoppen en terug te draaien, foto: Ministério da Ciência, Brasil - CC BY 2.0

Klimaattop
Over de in Glasgow gehouden klimaattop zijn de meningen verdeeld. Deelnemers zien de uitkomsten als een stap voorwaarts maar volgens critici ontbreekt het aan een echte doorbraak. Afgesproken is dat er minder steenkool gebruikt gaat worden en dat overheden zoveel mogelijk willen afzien van overheidssubsidies op fossiele brandstoffen.

‘Glasgow’ herbevestigt verder dat de opwarming van de aarde moet worden beperkt tot anderhalve graad ten opzichte van het pre-industriële niveau. Er is ook gesproken over ontbossing. Honderden landen, waaronder Nederland, hebben een akkoord bereikt om daar nog dit decennium mee te stoppen. De landen trekken daarvoor miljarden uit. Bosrijke landen als Brazilië, Rusland, Canada en Indonesië steunen de afspraken over het stoppen met ontbossing.

Er is eveneens eenduidigheid over de spelregels. Na de klimaattop in Parijs in 2015 was nog onduidelijk hoe landen elkaars vorderingen kunnen meten. Wat mag wel en wat niet. De wereld tuigt na Glasgow een systeem op waarin emissierechten kunnen worden verhandeld. Dit beloont landen die al vroeg hun klimaatdoelen halen. Verder erkennen rijke landen dat ze meer moeten doen om arme landen te helpen. Dat is tot nu toe – zo is ruiterlijk toegegeven – te weinig gebeurd.

Minder lawines
Klimaatverandering zorgt meestal voor donkere doemscenario’s, maar soms is er een relatief lichtpuntje. De opwarming van de aarde blijkt volgens een studie van Franse en Zwitserse wetenschappers een verrassend ‘bijeffect’ te hebben: er ontstaan minder sneeuwlawines. Lagere delen van bergen zijn veiliger geworden omdat er minder sneeuw ligt. Waarvan akte.

Bronnen: PZC, nos.nl, NRC>Klimaat, nu.nl


Tentoonstelling 'Kunst in tijden van ramp en opbouw’

Tentoonstelling 'Kunst in tijden van ramp en opbouw’

Zelfportret van Harry van Kruiningen.

Momenteel is in het Watersnoodmuseum de tentoonstelling ‘Kunst in tijden van ramp en opbouw’ met etsen van schilder en graficus Harry van Kruiningen (1906-1996) te zien.

De tentoonstelling laat werken van Harry van Kruiningen zien in tijden van de ramp en de opbouw en Deltawerken. Harry van Kruiningen maakte direct na de Watersnoodramp werk in opdracht van het Prins Bernard Cultuurfonds om de gevolgen van de ramp te documenteren. Vervolgens kreeg hij later opnieuw de opdracht van de overheid om de werkzaamheden van het Deltaplan in kunstzinnige beelden vast te leggen. De twee etsenseries over de Watersnoodramp en de Deltawerken zijn bij deze tentoonstelling te zien.

In deze tentoonstelling zijn werken opgenomen die in het jaar van Ramp zijn gemaakt, met dramatische impressies, maar ook met hoopvolle beelden van de eerste wederopbouw. De tweede serie (uit 1959-1960) laat Van Kruiningens fascinatie met de heroïek en de techniek van de Deltawerken zien. Om deze twee series in context te plaatsen worden nog enkele werken uit andere, bekende grafiekseries van zijn hand getoond.

Ets 'Zandzuiger', werk van Harry van Kruiningen

Harry van Kruiningen
Henri Adelbert Janssen werd in 1906 geboren in het Zeeuwse Hansweert (bij Kruiningen), als zoon van een douanier. Vanaf 1929 gebruikte hij het pseudoniem waaronder hij bekend zou worden: Harry van Kruiningen, naar zijn geboorteplaats. Hij was schilder, graficus, tekenaar, auteur, docent en illustrator van kinderboeken, cineast en monumentaal kunstenaar: een veelzijdig en geëngageerd beeldend kunstenaar die graag experimenteerde met technieken. Zijn sociale betrokkenheid was groot. In de Tweede Wereldoorlog was hij actief in het verzet en vervaardigde hij valse persoonsbewijzen. Later werd hij ook docent aan de Academie van Beeldende Kunsten Arnhem (nu ArtEZ). Ook maakte hij met zijn zoon Ulco Janssen documentaires over de geschiedenis en techniek van de grafische kunst en een film over de etskunst van Rembrandt. In 1996 overleed hij in het Rosa Spierhuis te Laren.

Ets 'Zinkstukken', werk van Harry van Kruiningen