December 2020 – Opgeschroefde klimaatdoelenEU opmaat naar ‘groen herstel’

Europa moet de leider worden in de strijd tegen klimaatverandering. Dat staat voor EU-president Charles Michel als een paal boven water. In de laatste maand van een roerig jaar schroeft Europa de klimaatdoelen op. Afgesproken wordt dat de uitstoot in Europa niet zoals eerder afgesproken in tien jaar tijd met 40 procent naar beneden moet, maar met 55 procent. Wat Milieudefensie betreft, gaat Shell daar een stevig steentje aan bijdragen. De milieuorganisatie wil het olie- en gasbedrijf via de rechter dwingen meer te doen tegen de opwarming van de aarde.

Het jaar 2020 kan de boeken in als een jaar waarin de Corona-pandemie de wereld in zijn greep heeft en de aandacht voor klimaatverandering lijkt te verslappen. Lijkt, want achter de schermen gaat de strijd tegen de opwarming van de aarde onverdroten voort. In de zomer van 2020 wordt al duidelijk dat binnen Europa de wens leeft om de uitstoot van broeikasgassen sneller dan eerder afgesproken terug te brengen.

Groen slotakkoord
Tijdens de Europese top in Brussel bereiken de Europese leiders niet alleen een akkoord over de begroting, maar ook over een Corona-noodpakket en het aanscherpen van de afspraken met betrekking tot de strijd tegen de opwarming van de aarde. Het groene slotakkoord kan voor wat betreft de leiders van de landen van de Europese Unie de opmaat zijn naar een ‘groen herstel’.

Dat is volgens de VN ook hard nodig. De Corona-crisis – die velen dwingt om thuis te werken en ook heeft geleid tot veel minder vliegverkeer is – heeft de wereldwijde CO2-uitstoot met zeven procent doen dalen. Maar dat is volgens het Emissions Gap Report van de VN onvoldoende om de doelen uit het Parijse klimaatakkoord binnen bereik te brengen. Alleen, zo stelt de VN, als herstelmaatregelen na de Corona-crisis gepaard gaan met forse uitstoot-reductieplannen zijn de klimaatdoelen haalbaar.

De rechtszaak tegen Shell, aangespannen door Milieudefensie samen met andere milieuclubs én 17.000 Nederlanders, wordt wereldwijd met grote belangstelling gevolgd. ‘Logisch’, meent Donald Pols, directeur van Milieudefensie. ‘Als we deze zaak winnen heeft dat consequenties voor andere oliemaatschappijen en grote vervuilers.’

Ondertussen leidt de strijd tegen klimaatverandering tot opmerkelijke acties, zoals die van de 50-jarige Brit Lewis Pugh. In januari 2020 zwemt hij, zonder gebruik van duikapparatuur of beschermende kleding, onder de smeltende poolkap op Antarctica om aandacht te vragen voor klimaatverandering.

VVD-kamerlid Mark Harbers stelt in september voor om kernenergie weer van stal te halen en een prominente plek te geven in de toekomstige energievoorziening. Fotojournalist Rob Huibers staat er heel anders in. In zijn fotoboek ‘Een stralend verleden’ pleit hij voor ‘kappen met kernenergie’. ‘Ik denk dat het beter is te investeren in groene energiebronnen’, aldus Huibers.

Daken vol zonnepanelen, de toekomst? Foto: Andrewglaser - CC BY-SA 3.0

Waterstof en waterwarmte
Met enige regelmaat verschijnen in 2020 berichten over het toepassen van – liefst groene – waterstof als energiebron. Volgens Arthur van Schayk, directeur van cv-ketel- en warmtepompenfabrikant Remeha, is waterstof voor Nederland verreweg de beste optie om woningen energieneutraal te maken. Waterstof kan aardgas vervangen als brandstof voor cv-ketels. ‘We hebben hier al een unieke gas-infrastructuur. Die kunnen we gebruiken om waterstof te vervoeren’, zegt Van Schayk.

In Zeeland biedt waterwarmte goede kansen volgens het Netwerk Aquathermie. Aquathermie is een techniek waarbij in de bodem opgeslagen warm water benut wordt voor verwarming. Het is een van de alternatieven voor het gebruik van gas. In de Goese wijk Ouverture zijn 423 woningen, 2 appartementencomplexen en een school aangesloten op een warmtenet dat gebruik makt van aquathermie.

Er wordt ook gewerkt aan stroom uit water. De grootste kansen om ‘blauwe energie’ te winnen, liggen in Zeeland bij de Grevelingendam en de Philipsdam. Blauwe energie is elektriciteit die uit water kan worden gewonnen op plaatsen waar zoete en zoute waterstromen elkaar ontmoeten. Bij de Afsluitdijk loopt de eerste en enige kleinschalige proef met deze techniek. Ook waterenergie, maar dan anders: de getijdencentrale in de Oosterschelde gaat weer draaien en het plan voor de bouw van een getijdencentrale Grevelingendam is nieuw leven ingeblazen.

Met de zonne-energie gaat het hard. Bedrijven die zonnepanelen leveren hebben het drukker dan ooit. ‘Het is echt opvallend’, zegt Carlos Klerkx van Solar2Enjoy Zeeland in Vlissingen. ‘Onze omzet verdubbelt elk jaar en ik verwacht dat dat ook dit jaar zo zal zijn. We hebben het gewoon heel erg druk en dat houdt voorlopig ook niet op.’

Megastal pluimvee - onderdeel van het voedselsysteem dat echt anders moet. Foto: publiek domein CC0

Anders eten
Eurocommissaris Frans Timmermans wil in het kader van een duurzamer toekomst het voedselsysteem ingrijpend veranderen. ‘Moeder Aarde heeft er genoeg van’, aldus Timmermans. In de Europese Green Deal wordt de ‘van-boer-tot-bord-strategie’ gepropageerd. De kern ervan is dat alles wat nodig is om voedsel te produceren, verwerken, bewerken en te vervoeren, anders moet. Radicaal anders. Want, zo zegt de Europese Unie, kijk maar naar de cijfers. Negenentwintig procent van de wereldwijde uitstoot van broeikasgas komt van voedselsystemen.

De consument speelt bij het voedselsysteem nieuwe stijl een belangrijke rol. Om de burger een handje te helpen wil de Europese Commissie onder meer dat de Europese Unie stopt met het stimuleren van de vleesproductie en consumptie. Verder moet op etiketten van voedselproducten voortaan precies staan wat erin zit, waar het geproduceerd wordt, hoe voedzaam het is en welke impact het heeft op het klimaat. De weg naar ‘anders eten’ wordt een weg vol hindernissen, realiseert Timmermans zich. ‘Maar we hebben geen keuze. En niks doen kost meer.’

De gevolgen van de klimaatverandering zijn evident. In 2020 sneuvelt het ene na het andere record als het gaat om zonne-uren. De lente van 2020 gaat met 760 zonne-uren de boeken in als warm, extreem zonnig en droog. Het weer wordt steeds extremer. De stortbui gaat nooit meer weg volgens oud-weerman Peter Timofeeff. Hij voorspelt dat Nederland steeds vaker te maken zal krijgen met ‘tropische toestanden’ in de vorm van een soort moessonregens. Klimaatonderzoeker van het KNMI Peter Sigmund bevestigt het beeld dat Timofeeff schetst. ‘In de tropen is het nog warmer, maar het gaat wel die kant op.’

Nieuwe woorden
De klimaatverandering levert ook nieuwe woorden op. Zo introduceert Weeronline het begrip ‘wasweerbericht’. Op de site van de weervoorspeller staan nu al cijfers die uitdrukken hoe goed het weer is voor barbecueën, hardlopen of fietsen. In dat rijtje hoort wellicht ook het buiten drogen van de was. Want, zo zeggen ervaringsdeskundigen: ‘Geen wasverzachter ruikt zo lekker als zongedroogde was’.

Het woord ‘laadpaalfile’ is nog zo’n toevoeging aan het vocabulaire. Het aantal elektrische auto’s op de weg neemt toe, maar de infrastructuur is daar nog niet overal op berekend. Met name eigenaren van een elektrische auto met een grote actieradius en een bijbehorend fors accupakket – de Amerikaanse Tesla bijvoorbeeld – worden daarmee geconfronteerd.

Onderweg naar de wintersportbestemming in Oostenrijk is het voor de elektrische rijders aanschuiven in de rij voor de Tesla-supercharger. En dan uren wachten. Naast de gewone ‘Zwarte Zaterdag’ is er nu dus ook de ‘Zwarte Laadpaalzaterdag’ en de ‘Laadpaalfile’. Waarvan akte.

Bronnen: PZC, nos.nl, Nu.nl, NRC, Weerplaza, Reuters