Bathse Spuisluis en -kanaal

Plaats: tussen het Volkerak-Zoommeer en de Westerschelde
Bouwperiode: tussen 1980 en 1987
Lengte: 8 kilometer (kanaal)
Functie: sluis/kanaal (zonder scheepvaart)

Via de Bathse Spuisluis wordt overtollig zoet water afgevoerd naar de Westerschelde. Het is de enige waterkering die niet is gebouwd ter verdediging van het water, maar om een teveel aan water te kunnen spuien en de waterkwaliteit te verbeteren. Het Bathse Spuikanaal loopt parallel aan het Schelde-Rijnkanaal.

Historie
Maken de Bathse Spuisluis en -kanaal nu wel of niet deel uit van de Deltawerken? Het antwoord luidt: ja en nee. Nee, omdat de spuisluis en het kanaal niet zijn aangelegd om de waterveiligheid te vergroten. En ja, omdat deze werken wel direct te maken hebben met de aanleg van de zogenaamde compartimenteringswerken als onderdeel van de Deltawerken: de Grevelingendam, de Philipsdam, de Oesterdam en de Markiezaatskade. Het Volkerak-Zoommeer dat door de aanleg van deze werken is ontstaan, had hierdoor geen verbinding meer met het Grevelingenmeer en de Oosterschelde. Er moest dus een oplossing worden gevonden om een teveel aan (verontreinigd) water in het Volkerak-Zoommeer te kunnen spuien. Die oplossing werd gevonden in de aanleg van de Bathse Spuisluis en het Spuisluiskanaal.

Acht miljoen kuub..
Er bij het uitgraven van het spuikanaal zo’n 8 miljoen kubieke meter grond vrij kwam? Reken maar eens uit hoeveel vrachtwagens dat zijn…..

Het ontwerp
Bij het ontwerp speelde de vraag op welk water het Volkerak-Zoommeer (dat zoet zou worden) dan zou moeten lozen. Het Grevelingenmeer kwam niet in aanmerking omdat in de jaren ’80 de keus nog niet was gemaakt of dat meer zoet of zout zou moeten worden. De Oosterschelde was evenmin een optie omdat de natuurwaarden hierdoor geschaad zouden kunnen worden. Het werd dus de Westerschelde, omdat dit ecologisch verantwoord was. Dat betekende wel dat er een apart kanaal gegraven moest worden tussen het Volkerak-Zoommeer en de Westerschelde. Vlak voor de Kreekraksluizen splitsen de scheepvaartroute naar Antwerpen en het afwateringskanaal zich. Het kanaal is 8,4 kilometer lang, 153 meter breed en 7 meter diep. Het is uitsluitend bedoeld voor de waterhuishouding. Scheepvaart wordt niet toegelaten. Om uiteindelijk te kunnen lozen, werd voorzien in de bouw van een spuisluis in de waterkering langs de Westerschelde met een capaciteit van 330 kubieke meter per seconde. Voor alle duidelijkheid: het is een spuisluis, waarin dus geen pompen zijn geplaatst. Het water kan bij eb ‘gewoon’ de Westerschelde instromen.
Belangrijk element bij het ontwerpen van het Spuikanaal vormde het landschap. Het ontwerp moest aansluiten bij de landschappelijke kenmerken van de omgeving. De bomenpartijen aan de oostzijde van het kanaal hebben niet alleen een landschappelijke functie, maar fungeren ook als windscherm voor de daarnaast gelegen scheepvaartverbinding naar Antwerpen.

De bouw
De spuisluis werd het eerst gebouwd. Het werk begon in 1980 met de aanleg van een kunstmatig ‘poldertje’ in en rond de Westerscheldedijk. In dat ‘poldertje’ werd de sluis met zes grote betonnen kokers aangelegd, waarna de waterkering weer werd hersteld. Vervolgens werden de oevers aangelegd en gegraven, waarna het eigenlijke kanaal werd uitgebaggerd. De vrijgekomen grond werd verwerkt in de Oesterdam: een vroege vorm van circulariteit…. In het kader van de landschappelijke inpassing werden de oevers onder meer ‘aangekleed’ met rietkragen en werden boompartijen aangeplant.
Het kanaal kon pas in gebruik worden genomen nadat het laatste stukje kade bij de Oosterschelde was doorgraven. En dat kon pas nadat de Oesterdam was voltooid (1987).

Bathse Spuisluis
Bathse Spuisluis , foto Rijkswaterstaat - Joop van Houdt

Ontwikkelingen
In de loop van de jaren hebben deze werken voldaan aan de eisen die eraan werden gesteld. De spuisluis functioneert regelmatig en nog niet zo lang geleden is er groot onderhoud aan gepleegd. In periodes met hoge waterstanden in grote rivieren en op zee functioneert het Volkerak-Zoommeer ook als waterberging. Er kan dan tijdelijk tot 2 meter water worden geborgen op het Volkerak-Zoommeer: een immense hoeveelheid water. Wanneer dan de waterstanden gedaald zijn, zal het duidelijk zijn dat de Bathse Spuisluis een cruciale rol vervult om veel van dat water weer te kunnen lozen.

Bomen & struiken
De nieuwe beplanting langs het kanaal goeddeels is gefinancierd uit de opbrengst van de verkoop van het hout van de gekapte bomen? Ook die worden weer in andere producten verwerkt.

Vandaag de dag
Vandaag de dag zijn er heel wat bomen gekapt langs het kanaal. Vooral populieren die na bijna 40 jaar aan het eind van hun levensduur zijn. De gekapte populieren worden vervangen door een bos van een meer gemengde samenstelling wat de natuurwaarde ten goede komt. Bij elkaar gaat het om duizenden struiken en bomen.