September 2021 – Klimaat is niet meer links of rechts

September 2021 – Klimaat is niet meer links of rechts

Het noordpoolgebied warmt twee keer zo snel op als het wereldgemiddelde. Zeeën liggen zullen rond 2100 een tot anderhalve meter hoger gestegen zijn, waardoor kusthabitats worden bedreigd., foto: Timinilya – CC BY-SA 4.0

Actie voor een duurzame samenleving. Dat is wat jongeren willen. In Zierikzee verzorgen tweeduizend scholieren een levende animatie voor het klimaat en in Middelburg lopen studenten een klimaatmars. De jongeren lijken de wind mee te krijgen. Voor het eerst in de geschiedenis is in de Troonrede een serieuze passage opgenomen over klimaatverandering. Het klimaat is niet langer links of rechts.

‘Het klimaatprobleem is het grootste probleem dat wij als planeet hebben. Alles is daarmee verbonden. Ik wil een goede toekomst voor de kinderen en jongeren van nu’, zegt UCR-student Emelia Köhn. ‘Als we nu actie ondernemen kunnen we misschien nog iets veranderen.’ De zorgen van Köhn, en met haar die van veel andere jongeren, zijn volgens klimaatwetenschapper aan de Vrije Universiteit Brussel Wim Thiery terecht.

Hij stelt dat kinderen die nu geboren worden tijdens hun leven gemiddeld zeven keer vaker blootgesteld worden aan hittegolven, tweemaal zoveel bosbranden, 2,6 maal meer droogtes, 2,8 keer meer overstromingen en bijna driemaal zoveel mislukte oogsten als mensen die zestig jaar geleden zijn geboren. ‘En dat maakt de klimaatcrisis wezenlijk anders dan bijvoorbeeld armoede, waar leeftijd minder een onderscheidende rol speelt.’

Arme landen
Uit het onderzoek van Thiery, gepubliceerd in wetenschappelijk tijdschrift Science, blijkt dat niet alle jonge generaties even hard getroffen worden. De 53 miljoen kinderen die sinds 2016 in Europa zijn geboren. zullen vier keer meer klimaatextremen meemaken, maar de 172 miljoen kinderen in Afrika bijna zes keer meer. ‘Als je naar hittegolven kijkt. wordt het voor kinderen in Afrika zelfs vijftig keer meer’.

Thiery: ‘Als we erin slagen onze uitstoot de komen jaren drastisch te verminderen, kunnen we de ergste gevolgen voor kinderen wereldwijd nog voorkomen. Tegelijkertijd hebben we een ontnuchterende boodschap voor de jeugd in arme landen. Die staat ongelooflijk veel klimaatextremen te wachten, zelfs bij het meest ambitieuze klimaatbeleid.’

De komende jaren wordt, zo belooft het demissionaire kabinet, 6 tot 7 miljard euro uitgetrokken voor de aanpak van klimaatcrisis. Dit in de vorm van subsidies voor de aanschaf van een elektrische auto en het isoleren van woningen. Het vervroegd sluiten van – zwaar vervuilende – kolencentrales blijft echter voorlopig nog toekomstmuziek. Sterker nog: de extreem hoge (en nog steeds stijgende) gasprijzen bezorgen kolengestookte energiecentrales een kleine revival. Voor Maarten de Zeeuw, campagneleider Klimaat en Energie bij Greenpeace, een extra signaal dat de overheid meteen moet ingrijpen: ‘Het kabinet moet alles doen wat in zijn macht ligt.’

De kolencentrale van Bełchatów in Polen - sluiting toekomstmuziek? Foto: Petr Štefek - CC BY 2.5

Groen verdienmodel
Tegelijkertijd is ‘het groene verdienmodel’ in opmars. De agrarische sector schuift steeds meer richting ‘Planet Proof’, ook al kost het boeren veel extra arbeid om duurzaam te werken. Om het label On the way to Planet Proof te mogen gebruiken, moet de landbouwproducent voldoen aan een hele trits voorwaarden: verantwoord omgaan met water, afval minimaliseren en zoveel mogelijk kiezen voor fossielvrije energie.

Ook wordt hen gevraagd groen te bemesten en te werken aan biodiversiteit en dierenwelzijn. Daar staat een extra vergoeding voor de telers tegenover.

Akkerbouwer Johannes Straver uit Almkerk is enthousiast. De andere aanpak werpt vruchten af. In de bodem krioelt het van de wormen en het aantal insecten en vogels op de akkers is fors gegroeid. ‘Het is best wat werk. Maar hoe langer je het doet, hoe makkelijker het wordt. Dus wij gaan zeker door, al is die extra vergoeding wel van groot belang.’

Bij de NOS wordt met de gedachte gespeeld om een special regelmatig terugkerend klimaatjournaal in het leven te roepen. En dat moet niet alleen over de oorzaken en gevolgen van klimaatextremen gaan, maar ook over waarheden en vooral onwaarheden in de vorm van nepnieuws en niet-feitelijke onderzoeken.

Oplaadpunt boten
Naast elektrisch rijden lijkt nu ook elektrisch varen in opkomst. In Zeeland heeft het Schouwen-Duivelandse Brouwershaven de primeur van een snel oplaadpunt voor boten. Aan de 35 meter lange afmeerkade aan de Haven Zuidzijde kunnen twee boten tegelijk inpluggen bij een laadzuil en zo vliegensvlug opladen.

In de categorie opmerkelijk: Een actie van milieufederatie ZMf waarbij gratis boompjes beschikbaar werden gesteld, heeft geleid tot een stormloop. Binnen drie kwartier waren alle 4000 boompjes vergeven….

Bronnen: PZC, nos.nl, NRC>Klimaat,  tiijdschrift Science, nu.nl


Augustus 2021 – Ambitieus klimaatbeleid biedt kansen

Augustus 2021 – Ambitieus klimaatbeleid biedt kansen

Global Day of Action in Kopenhagen, foto: america.gov – CC BY-SA 2.0

Een ambitieus klimaatbeleid biedt kansen voor de verduurzaming en ‘vergroening’ van de economie. Dat is de stellige overtuiging van voorzitter van de Europese Commissie Ursula von der Leyen. ‘Nederlanders kennen de bedreiging van klimaatverandering en een stijging van de zeespiegel maar al te goed. Maar als innovatieleider heeft Nederland veel te winnen.’ Von der Leyen windt er geen doekjes om: ‘Niks doen tegen klimaatverandering wordt steeds duurder.’

In de Green Deal – het klimaatplan van de Europese Unie – is een volledig klimaatneutrale samenleving in 2050 het einddoel. Over negen jaar moet de uitstoot van broeikasgassen 55 procent lager zijn dan in 1990. ‘We moeten de feiten onder ogen zien’, zegt Von der Leyen. ‘Extreme regenval en overstromingen in Nederland, België en Duitsland, dodelijke temperaturen in Canada, smeltende permafrost in Siberië: klimaatverandering is een feit.’

In het kader van de Green Deal is onlangs een groot klimaatpakket gelanceerd, met twaalf nieuwe of aangepaste Europese wetten. Von der Leyen: ‘We laten met dit pakket zien hoe we alle sectoren kunnen verduurzamen en hoe iedereen hiervan kan profiteren.’ Von der Leyen is niet bang dat klimaatbeleid ten koste gaat van economische groei. ’CO2-uitstoot en economische groei hebben we in Europa al losgekoppeld. Onze uitstoot is sinds 1990 met 25 procent gedaald, terwijl de economie met 60 procent is gegroeid.’

Kinderen marcheren voor klimaatrechtvaardigheid, foto: Lorie Shaull - CC BY-SA 2.0

Fietsen
Iedereen, zegt klimaatorganisatie Urgenda, kan een steentje bijdragen aan de oplossing van het klimaatprobleem. Het hangt volgens Urgenda-directeur Marjan Minnesma wel samen met hoeveel geld je te besteden hebt. ‘Als je niet veel geld hebt, zou ik zegen: eet zo min mogelijk vlees en ga over naar plantaardige eiwitten. Als je wat meer te besteden hebt, leg dan zonnepanelen op je dak.’ Mobiliteit is in Nederland goed voor 20 procent van de CO2-uitstoot. Minnesma: ‘Dus minder rijden, elektrisch rijden, deelauto’s, trein, fiets, lopen, dat is allemaal helemaal goed.’

Verder helpt alles wat te maken heeft met minder spullen kopen en minder vliegen. Gebruikte Vintage-kleding is, zegt Minnesma, veel milieuvriendelijker dan nieuwe kleding. ‘Want voor Vintage-kleding heb je geen nieuwe katoen hoeven te planten en water hoeven geven.’ De industrie moet in de visie van Minnesma ook flink aan de bak. ‘De industrie moet nu echt grote sprongen maken. Staal maken met waterstof is echt anders dan staal maken met steenkool.’

In de agrarische sector geldt Carbon Farming als een van de manieren om duurzamer te werken. Joris Baecke van landbouworganisatie ZLTO: ‘Als land- en tuinbouw verkeren wij inde unieke situatie dat we CO2 kunnen vastleggen. Dat onderscheidt ons van andere sectoren. Als je over grote oppervlakte iets meer organische stof in de bodem opslaat, zou dat een gigantische opslag van CO2 betekenen.’

Voor woonstichting Beveland Wonen is verduurzaming van het woningbezit de belangrijkste opgave uit het klimaatrapport. Bestuurder Peter Bevers: ‘Jaren geleden hebben wij ons het doel gesteld dat onze circa 12.000 woningen in 2050 volledig gasloos zijn. Dit bespaart 12,5 miljoen kubieke meter gas. Er valt ook winst te halen door ons nog meer te richten op circulair/recyclebaar bouwen. Tegengaan van verspilling, gebruik van natuurlijke materialen en hergebruik maken dat we minder een beroep hoeven te doen op niet-hernieuwbare grondstoffen. Dit leidt tot minder afval.’

De Nederlandse overheid, met de rechterlijke Urgenda-uitspraak als stok achter de deur, trekt de knip in de strijd tegen klimaatverandering. Zes tot zeven miljard euro worden de komende jaren geïnvesteerd in duurzame subsidies voor bijvoorbeeld het aanschaffen van een elektrische auto of het isoleren van huizen. Vooralsnog worden geen besluiten genomen over het vervroegd sluiten van kolencentrales en ook worden er nog geen knopen doorgehakt over extra stikstofmaatregelen.

Wetlands, zoals uiterwaarden, kunnen behalve water ook heel veel CO2 bufferen, foto: Montgomery County - CC BY-SA 2.0

Geen slechte zomer
In de categorie opmerkelijk: De zomer van 2021 lijkt zowat de slechtste aller tijden, maar schijn bedriegt. De flop van vijf slechte zomers wordt niet eens gehaald. Het was zelfs warmer dan normaal. De zomer van 1993 is de boeken ingegaan als de koudste, met maar een paar dagen boven de 23 graden. De zomer van 1998 was ook niet best, maar de titel somberste en natste zomer gaat naar het jaar 2011. Weerplaza-meteoroloog Alfred Snoek: ‘Er was een weekje in augustus dat het aardig warm was, maar daar is ook alles mee gezegd.’ Tja, dan valt de zomer van 2021 toch weer mee…

Bronnen: PZC, nos.nl, NRC>Klimaat, Global Change Biology, nu.nl,


Juli 2021 – Noodklok over ‘overexploitatie’ aarde

Juli 2021 – Noodklok over ‘overexploitatie’ aarde

Dorp in Afghanistan wordt geëvacueerd vanwege overstroming, foto: NATO Training Mission-Afghanistan – CC BY-SA 2.0

‘Als we nog langer blijven dralen, wacht ons leed dat niet te overzien is.’ Dat is de boodschap van 14.000 wetenschappers uit 130 landen aan de bewoners van de aarde. De wetenschappers hebben de krachten gebundeld en luiden wereldwijd de noodklok over wat zij omschrijven als de ‘overexploitatie van de aarde’. In een artikel in wetenschappelijk tijdschrift BioScience verwijten de wetenschappers politici en overheden dat ze te weinig doen om die overexploitatie – en in het verlengde daarvan de klimaatverandering – te stoppen.

Twee jaar geleden werd door wetenschappers de noodtoestand al uitgeroepen met betrekking tot het klimaat. Dat heeft – constateren ze nu – volstrekt onvoldoende actie opgeleverd, terwijl klimaatgerelateerde rampen elkaar in een steeds hoger tempo opvolgen. Overstromingen in Zuidoost-Azië en Europa, brandende bossen in Siberië, modderstromen in centraal Azië en hitterecords en droogte in Canada. Los van het menselijk leed heeft verzekeraar Aon becijferd dat alleen al in de eerste helft van dit jaar voor 35 miljard euro materiële schade is geleden. Dat is 40 procent meer dan het jaargemiddelde sinds het begin van deze eeuw.

Marjan Minnesma van klimaatorganisatie Urgenda vindt het veelzeggend dat steeds meer wetenschappers alarm slaan met betrekking tot klimaatverandering. ‘Ik merk het ook. Wetenschappers zijn allemaal superongerust en worden met het jaar ongeruster.’ En niet alleen wetenschappers maken zich zorgen volgens Minnesma. ‘Ik denk dat een aantal mensen inmiddels echt doodsbang is van wat een volgende generatie gaat overkomen in de tweede helft van deze eeuw als we niet heel snel ingrijpende maatregelen nemen.’

Plaatselijke vloedgolf (Australië) als gevolg van zware regenval, foto: Kingbob86 (Timothy) - CC BY 2.0

Vroege Earth Overshoot Day
Dat de aarde steeds sneller inteert op zijn reserves wordt bevestigd door de jongste cijfers van het Global Footprint Network. Die organisatie heeft becijferd dat de mensheid ongeveer 1,7 keer meer grondstoffen gebruikt dan de aarde in een jaar aanmaakt. Earth Overshoot Day – de dag vanaf 1 januari dat de grondstoffen voor een heel jaar ‘op’ zijn – is dit jaar 29 juli. De grootste verbruiker is Quatar. Daar valt overshoot day op 9 februari. Er zijn bijna 12 aardbollen nodig als iedereen op aarde evenveel grondstoffen zou gebruiken als de inwoners van Quatar. Nederlanders gebruiken ongeveer drie keer meer dan de aarde produceert. Veel landen in Afrika hebben juist een ‘overschot’.

Terwijl in de Chinese provincie Henan volgens meteorologen sprake is van ‘de ergste regenval in duizend jaar’ kampt men in het oosten van Afrika juist met droogte. Met name Madagaskar wordt zwaar getroffen. Voor de 1 miljoen inwoners is er te weinig voedsel. Lola Castro van het Wereldvoedselprogramma van de VN noemt de situatie in het land ‘dramatisch’. Wereldwijd lijden 155 miljoen mensen honger door extreme droogte en mislukte oogsten.

Innamepompstation Bergsche Maas, foto: G. van der Ven B.V. Aannemingsbedrijf

Lichtere accu’s
Er zijn ook lichtpuntjes. Het arsenaal aan elektrische auto’s groeit rap en de accu-techniek maakt grote stappen voorwaarts. De accu’s worden steeds kleiner en lichter terwijl de capaciteit – en daarmee de actieradius van stekkerauto’s – steeds groter wordt. Kunstmestfabrikant Yara in het Zeeuws-Vlaamse Sluiskil pakt de uitstoot van CO2 aan. Of dat voldoende is en snel genoeg gaat, waagt Donald Pols van Milieudefensie te betwijfelen, maar Yara-woordvoerder Gijsbrecht Gunter heeft er vertrouwen in. ‘Wij zijn tegenover de samenleving ook verplicht de uitstoot terug te dringen.’

Waterwinbedrijf Evides investeert eveneens in duurzaamheid. Het nieuwe innamestation Bergsche Maas in de Biesbosch is voorzien van met de zon meedraaiende zonnecellen in de zonwering. Die zorgen ervoor dat Evides deels zijn eigen energie op kan wekken. In combinatie met energiezuinige pompen zorgt dit ervoor dat het nieuwe station 15 procent zuiniger is dan oudere stations. Door het met sedum beplante dak botst het kolossale gebouw nauwelijks met de omliggende natuur. Erachter schiep Evides een nieuw moerasgebied dat ook een wand met 500 nestholen voor oeverzwaluwen herbergt. De helft daarvan is inmiddels bezet.

In de categorie ‘opmerkelijk’: De Duitse caravanfabrikant Dethleffs heeft een caravan met elektrische aandrijving ontwikkeld. Naar verluidt kan zo’n stekkercaravan grotendeels op eigen kracht van Zuid-Duitsland naar het Gardameer in Italië rijden. De e-home Coco – zoals de nieuweling genoemd is – heeft twee grote accupakketten in de bodemplaat en twee eigen elektromotoren. Omdat de caravan zelf aandrijving heeft hoeft de trekkende auto veel minder hard te werken en zijn langere ritten – tot 400 kilometer zonder onderweg te laden – mogelijk. Een wereldrecord. Waarvan akte.

Bronnen: PZC, nos.nl, NRC>Klimaat, BioScience, nu.nl,


Juni 2021 – Steun voor ‘eerlijk’ klimaatbeleid

Juni 2021 – Steun voor ‘eerlijk’ klimaatbeleid

Prinses Amalia windmolenpark op zee. Locatie: 52° 35′ 22″ N, 4° 12′ 22,61″ E Foto: Ad Meskens – CC BY-SA 3.0

Windmolens op zee, een hogere CO2-heffing voor de industrie en het stimuleren van isolatie van woningen. Deze klimaatmaatregelen kunnen op de meeste steun rekenen van Nederlanders. Ook meer subsidie voor CO2-reductie, een hogere vliegbelasting en groene waterstof worden positief beoordeeld. Dat blijkt uit een volksraadpleging, gehouden door de universiteiten in Delft en Utrecht. Sleutelwoord is volgens Niek Mouter van TU Delft eerlijkheid. Als grote vervuilers echt streng aangepakt worden heeft de ‘gewone’ Nederlander minder moeite met klimaatmaatregelen die ook hem of haar treffen.

Ongeveer een kwart van de Nederlanders heeft een uitgesproken mening over klimaatbeleid. De rest, ongeveer 75 procent, steunt ambitieuze klimaatmaatregelen, maar vindt dat dan wel eerst aan een aantal voorwaarden – zoals het streng aanpakken door de overheid van grote vervuilers – voldaan moet worden. Mouter noemt ‘vleesbelasting’ als voorbeeld. ‘Mensen begrijpen het niet als zo’n belasting wordt ingevoerd en ze tegelijkertijd horen dat een CEO van een vervuilend bedrijf een dikke bonus krijgt.’

Ander voorbeeld is de plaatsing van windmolens op het land. ‘Mensen zeggen dan: ik zie nog niet overal zonnepanelen op daken en ook op zee is nog ruimte. Dus de overheid moet goed zichtbaar maken dat er eerst allerlei andere maatregelen zijn genomen’, aldus Mouter. Ed Nijpels, voorzitter van het voortgangsoverleg Klimaatakkoord, is blij met de uitkomsten van de volksraadpleging.

Druk Urgenda
Voor milieuorganisatie Urgenda is het geen reden om tevreden achterover te leunen. Integendeel. Na acht jaar gaat de juridische strijd tussen Urgenda en de Nederlandse overheid een nieuwe fase in. De milieuorganisatie spande in 2013 een rechtszaak aan om de Nederlandse overheid tot een actiever klimaatbeleid te bewegen. Inzet: beperken van de emissie van broeikasgassen in 2020 met 25 procent ten opzichte van 1990. Tot en met de Hoge Raad kreeg Urgenda het gelijk aan haar zijde.

Inmiddels is bijna zeker dat die doelstelling niet gehaald is. Urgenda-directeur Marjan Minnesma heeft laten weten dat de rechter nu is gevraagd aan de staat een dwangsom op te leggen. Minnesma: ‘Ik wil niet terug naar de rechter, maar ik wil niet genaaid worden.’ Urgenda heeft ambitieuze klimaatplannen – waaronder dat voor een uitstootvrij staalbedrijf Tata Steel – gepresenteerd aan demissionair premier Rutte en staatssecretaris Yesilgöz van Klimaat. De eerste reactie daarop stemt Minnesma hoopvol. ‘Rutte was niet negatief, dat is al een stap voorwaarts. Ik heb de indruk dat hij welwillend naar de plannen keek.’

Prinses Amaliawindpark, foto: Ad Meskens - CC BY-SA 3.0

Emissievrij
Voorlopig is er nog meer dan genoeg werk aan de winkel. Minimaal 30 grote steden moeten vanaf 2025 emissieloze zones voor vracht- en bestelauto’s hebben. Het loopt echter nog niet storm. De teller stokt bij negentien. Walther Ploos van Amstel, lector logistiek aan de Hogeschool Amsterdam, is sceptisch. Amsterdam wil het complete gebied binnen de ringweg tot ‘zero emission zone’ maken. Prima, maar ‘sommige andere gemeenten bestempelen hun voetgangersgebied in net centrum tot zero emission zone. Dan gaat het om een paar straten. Dat is voor de bühne.’

Daar staat tegenover dat veel grote bedrijven nu al overstappen op elektrische busjes. Pakjesbezorger DHL heeft er alleen al dit jaar 500 aangeschaft. Ook de cargobike – een elektrische transportfiets – maakt opgang en de ontwikkeling van elektrische trucks gaat eveneens gestaag verder. Door de opkomst van elektrisch vervoer is het aantal banen in die sector verdubbeld.

Chemiebedrijf Dow Chemical in Terneuzen ontpopt zich in de categorie internationale bedrijven tot rolmodel voor verduurzaming. Dow wil vanaf 2050 klimaatneutraal zijn. De bouw van een waterstoffabriek is het eerste onderdeel van de transitie. Het chemiebedrijf is nu nog ‘goed’ voor de uitstoot van ruim vier miljoen ton broeikasgas per jaar.

Cargobike, foto: WorkCycles - CC BY 2.5

Zonnepanelenkampioen
Nog meer goed Zeeuws nieuws: Zeeland is niet alleen de zonnigste provincie, maar mag zich ook Nederlands kampioen zonnepanelen noemen. Er zijn inmiddels 50.000 huishoudens met panelen op het dak. Dat komt neer op een kwart van het totaal aantal woningen. In geen enkele andere provincie is dat aandeel zo hoog. Terneuzen krijgt met 150.000 panelen verdeeld over 30 hectare het grootste zonnepark van Zeeland.

Bronnen: PZC, nos.nl, NRC>Klimaat, Pointer, nu.nl


Mei 2021 – Grote vervuiler moet uitstoot halveren

Mei 2021 – Grote vervuiler moet uitstoot halveren

Shell tankstation, foto: © CEphoto, Uwe Aranas CC BY-SA 3.0

Shell moet de CO2-uitstoot die het veroorzaakt met 45 procent omlaag brengen. Dat is de uitkomst van een door onder anderen Milieudefensie, Greenpeace en 17.000 burgers tegen ‘s werelds grootste gas- en oliebedrijf aangespannen rechtszaak. ‘Dit is echt geweldig nieuws en een gigantische overwinning voor de aarde, onze kinderen en voor ons allemaal’, reageert Milieudefensie-directeur Donald Pols op de rechterlijke uitspraak. Shell – dat zegt al heel veel te doen aan verduurzaming en vergroening – is teleurgesteld.

Het vonnis van de rechtbank is een wereldwijd unicum. Nooit eerder verplichtte een rechtbank een groot oliebedrijf tot meer actie tegen de uitstoot van broeikasgassen. Die uitstoot draagt bij aan de opwarming van de aarde en daar moet Shell iets aan doen, vinden de rechters. ‘De uitspraak kan verstrekkende gevolgen hebben voor de groei van Shell en voor investeringen om fossiele brandstoffen die het nu mogelijk zal moeten nalaten’, erkent de rechtbank. ‘Het tegengaan van gevaarlijke klimaatverandering rechtvaardigt echter dat soort offers’, oordeelt de rechtbank.

De uitspraak is gebaseerd op het principe dat een bedrijf maatschappelijk zorgvuldig moet handelen. Dat betekent in dit geval dat Shell moet zorgen dat zijn beleid gericht is op het voorkomen van klimaatverandering. Want, zo wordt geredeneerd, klimaatverandering heeft grote gevolgen voor de wereldbevolking en de mensenrechten. Een veilig en ongestoord familieleven is een van die mensenrechten, en dat komt in het geding als mensen moeten vluchten voor overstromingen of extreme droogte.

Machtsmiddel
Milieudefensie heeft na de overwinning op Shell de smaak te pakken en wil nu ook met onder anderen staalproducent Tata Steel, chemisch bedrijf Chemelot, Dow Benelux, Eneco, Vattenfall en Akzo Nobel gaan praten over het terugdringen  van de uitstoot van broeikasgassen. Wie weigert krijgt een rechtszaak aan de broek. Milieudefensie-directeur Donald Pols: ‘Met de uitspraak van de rechter hebben we een machtsmiddel waardoor een bedrijf iets gemakkelijker naar ons gaat luisteren. Het heeft onze voorkeur om niet naar de rechter te gaan. Een goed gesprek heeft altijd onze voorkeur.’ De Zeeuwse Milieu Federatie voelt niet zo veel voor juridische stappen tegen grote vervuilers. ‘We zien meer in samenwerking’, reageert Zmf-directeur Ira von Harras op de rechterlijke uitspraak met betrekking tot Shell. ‘Ik zie het vonnis als een steun in de rug, maar wij voeren al geruime tijd constructief overleg met Portiz, de Zeeuwse vereniging van industriële, logistieke- en havenbedrijven om te komen tot een reductie van de CO2-uitstoot. Het ambitieniveau van bedrijven in Zeeland is groot om de doelen van het Parijse klimaatakkoord te bereiken.’

Shell tankstation te Mijnsheerenland in de jaren '70, foto: Juvarra - CC BY-SA 3.0

Elektrische 50-tonner
Ondertussen gaat de ontwikkeling van elektrisch rijden gestaag verder. Een grote doorbraak laat nog op zich wachten, maar er worden ook successen geboekt. Met name de verbetering van accu’s gaat sneller dan gedacht en dat biedt perspectief. Alom werd tot voor kort nog gedacht dat er nooit een volledig elektrische zware vrachtwagen zou komen. Het accupakket zou zo groot en zwaar zijn dat er nauwelijks iets over zou blijven voor lading.

Alle voorspellingen ten spijt blijkt het wel degelijk mogelijk. Het Oosterhoutse bedrijf Emoss heeft een omgebouwde 50-tons Daf-truck in gebruik genomen om onder andere supermarkten van Plus in Rotterdam te bevoorraden. De dieselmotor is eruit gehaald en vervangen door elektromotoren en batterijen. Het is een volwaardige 50-tons-combinatie. Een primeur voor niet alleen Nederland maar zelfs Europa. De actieradius is weliswaar slechts 150 kilometer, maar voor stadsvervoer is dat geen probleem.

Peilschaal op de graansilo te Zierikzee, foto: www.bewusd.nu

Peilschaal
In de categorie opmerkelijk valt project Act as one, waarin onder meer het Watersnoodmuseum in Ouwerkerk, scholenkoepel Obase, Stichting BewuSD en bezorgde inwoners van Schouwen-Duiveland de krachten hebben gebundeld. Act as one wil met het aanbrengen van een 40 meter hoge peilschaal op de graansilo in Zierikzee aandacht vragen voor de klimaatcrisis.

Naast dit metershoge landmark wordt ook nog een spectaculaire videoclip gemaakt met muziek van het Zeeuws Orkest en de Zeeuwse band Peer. In september wordt met een live-animatie – waar 2000 mensen aan meedoen – op een veld aan de Gouwepoort het project extra kracht bijgezet. De makers hopen Act as one in november te kunnen presenteren aan de wereldleiders op de klimaatconferentie COP26 in Glasgow. Doel: mensen aan het denken zetten en bewust maken van de klimaatcrisis.

Bronnen: PZC, nos.nl, NRC>Klimaat, Pointer, nu.nl, BewuSD


April 2021 – Energietransitie ‘nieuwe Deltawerken’

April 2021 – Energietransitie ‘nieuwe Deltawerken’

500 kV drie fase transmissielijnen, foto: Varistor60 – CC BY-SA 4.0

Een op de drie straten moet open, tienduizenden kilometers leiding moet worden gelegd en er moet ruimte komen voor zonne- en windparken. Om voor 2050 een klimaatneutraal energienetwerk aan te kunnen leggen is ruim 100 miljard euro nodig. De energietransitie is een kostbare monsterklus en als we niet snel beginnen redden we het niet volgens de netbeheerders. ‘We staan voor de nieuwe Deltawerken.’

Steeds meer stroom wordt duurzaam opgewekt met behulp van zonnepanelen en windmolens. Sinds begin dit jaar wordt volgens de website energieopwek.nl record na record verbroken als het gaat om de productie van groene stroom. Op tweede Paasdag was naar schatting 60 procent van alle elektriciteit afkomstig van groene energiebronnen. ‘Het geeft duidelijk aan dat we op dit moment in Nederland grote stappen maken met de verduurzaming van onze stroomvoorziening’, zegt Martien Visser van Energieopwek.nl.

Volgens Manon van Beek, bestuursvoorzitter van netbeheerder Tennet is een van de consequenties van die ‘grote stappen’ dat het energienetwerk stevig aangepakt dient te worden. ‘Dat een uitbreiding nodig is, is zeker. Alleen al het elektriciteitsverbruik zal in alle scenario’s verdubbelen tot 2050.’ Ook internationaal groeit duurzame stroom flink volgens een rapport van internationaal agentschap voor hernieuwbare energie Irena.

Maar wat als het niet waait, bewolkt is en de vraag naar elektriciteit piekt? Dan zit er volgens de netbeheerders weinig anders op dan zo’n 25 op groen gasgestookte elektriciteitscentrales te bouwen om toch voldoende stroom te kunnen leveren. Hetgeen de vraag opwerpt waar deze dan moeten komen. Dat geldt trouwens ook voor windmolens en zonneparken. De groeiende weerstand tegen vooral grootschalige windmolenparken of zonnepanelenweides maakt het vinden van een geschikte locatie vaak lastig.

Bouw van windmolen-fundamenten in Bremen, foto: Einsamer Schütze - CC BY-SA 3.0

Waterstoffabriek
Ondertussen maakt waterstof als duurzame en schone brandstof steeds meer opgang. Tachtig bedrijven hebben zich verenigd in Koplopers Nederland met als doel concrete stappen te zetten om te zorgen dat Nederland de klimaatdoelstellingen gaat halen. Waterstof neemt daarbij een prominente plaats in. Dit tot genoegen van Diederik Samson, kabinetschef van Eurocommissaris Frans Timmermans. ‘Bij wind- en zonne-energie heb je pieken en dalen in de productie. Als je meer elektriciteit produceert dan er vraag is, kun je de overtollige stroom gebruiken om waterstof te maken. De waterstof kan dan weer omgezet worden in stroom als er te weinig zon- en windstroom is’, aldus Samson. ‘En waterstof is ook een vervanger voor aardgas, olie of kolen.’

De Deense energiereus Ørsted wil in Zeeland een gigantische fabriek – naar verluidt zelfs de grootste ter wereld – bouwen voor groene waterstof. Ørsted steekt zijn nek ver uit om de industrie in de havens van North Sea Port klimaatbestendig te maken. Ambitieus, want de vraag naar waterstof is enorm in genoemd havengebied.

Ørsted wil de fabriek op groene stroom laten draaien en gaat deze daarom direct koppelen aan een nog te bouwen windpark op de Noordzee. Dat windpark moet jaarlijks minstens 2 gigawatt – voldoende om jaarlijks drie miljoen huishoudens van duurzame stroom te voorzien – opbrengen. De bouw van de nieuwe fabriek gaat werk opleveren voor onderaannemers en toeleveranciers. Het grotere plaatje is dat bedrijven toekomstbestendiger worden.

Een van de katoenvelden in Texas, in totaal is 23.000 km2 in Texas in gebruik voor de katoenteelt, foto: Calsidyrose - CC BY 2.0

Kleding schadelijk
Opmerkelijk is de ontdekking van deskundige op het gebied van klimaatbeleid Joop Hazenberg. Hij ontdekte tijdens het schrijven van een boek over de concrete keuzes die consumenten kunnen maken om klimaatverandering tegen te gaan, dat kleding een gigantisch klimaatprobleem veroorzaakt. ‘Kleding is een groot onderdeel van alles wat we gebruiken. Ik noem het de derde levensbehoefte. Eerst heb je voedsel nodig, dan een dak boven je hoofd en daarna komt kleding.’

Het schadelijke van kleding zit vooral in de productie ervan. Voor het produceren en verwerken van katoen is veel landbouwgrond en water nodig, voor polyester olie. Vervolgens moet de kleding getransporteerd worden. ‘In ons geval vervoer van lagelonenlanden naar Nederland. Dan wordt het gedragen, gewassen en gestreken, wat ook weer veel energie kost. En bij het wassen van polyester komen bovendien microplastics vrij die weer in de oceanen terecht komen. En vervolgens wordt de kleding afgedankt. Een deel daarvan gaat naar de kringloop, een deel wordt gerecycled, en dat gaat dus weer op transport’. Kort samengevat: Kleding is ‘het nieuwe plastic’.

Bronnen: PZC, nos.nl, NRC>Klimaat, Volkskrant, energieopwek.nl


Maart 2021 – Burgerforum klimaatplannen bepleit

Maart 2021 – Burgerforum klimaatplannen bepleit

Verdrogende bossen, waardoor bomen verzwakken en plaaginsecten (o.a. schorskevers) toeslaan – foto PXhere, publiek domein

Klimaatmaatregelen hebben zoveel impact op het leven van mensen dat burgers meer dan tot nu toe betrokken moeten worden bij de besluitvorming. De – door het kabinet in het leven geroepen – commissie Brenninkmeijer pleit daarom voor een burgerforum voor klimaatbeleid. In andere Europese landen wordt al succesvol met burgerfora gewerkt.

Een burgerforum kan, stelt Brenninkmeijer, een dialoog op gang brengen. ‘De situatie is nu vergelijkbaar met een vechtscheiding. Mensen zitten ingegraven in hun eigen gelijk. Je kunt dan het beste inzetten op bemiddeling. Daarmee masseer je niet alle weerstand weg, maar je hebt al veel bereikt als mensen zeggen; ‘Ik ben er niet blij mee, maar er is wel eerlijk over besloten.’

Veel burgers willen betrokken zijn bij de besluitvorming over klimaatbeleid, signaleert de commissie. Een inspraakavond werkt niet goed genoeg. Bewoners merken dat er al plannen gemaakt zijn, en de invloed die ze dan nog kunnen uitoefenen is klein. In de praktijk leidt dat tot fel verzet tegen bijvoorbeeld de komst van grootschalige windmolenparken. ‘Die ervaringen hebben sterk bijgedragen aan de bewustwording over het belang van participatie’, aldus Brenninkmeijer.

Spectaculaire foto van Windpark Krammer, gezien vanaf het eiland Goeree-Overflakkee, foto: Bjorn Mierop - CC BY-SA 4.0

Waterschaarste
Participeren kan ook zelf actie ondernemen betekenen, en dat hoeft niet altijd kostbaar te zijn. Dé uitdaging voor de tuinen in Nederland wordt volgens deskundigen ongetwijfeld droogte. Waterschaarste. Het advies is simpel: bewaar regen die valt voor later. Vang water op in regentonnen, buffer het met een groen dak of laat het via een buitenborder langzaam de grond in sijpelen, als kostbare voorraad voor de zomer.

Dat is nodig want de periodes dat het niet regent worden langer. Kurkdroge zomers, die vroeger gemiddeld om de 20 jaar voorkwamen, mogen we nu om de vier á vijf jaar verwachten. Waterschaarste kan wereldwijd verstrekkende gevolgen hebben volgens het World Resource Institute (WRI). Gebrek aan water kan aanleiding zijn voor conflicten en oorlogen. Daar waar oogsten mislukken door langdurige droogte kunnen spanningen ontstaan, en dat kan leiden tot armoede, leegloop van het platteland en strijd om het voedsel dat nog wel voorhanden is. Om humanitaire drama’s te voorkomen is het volgens het WRI zaak om via onder meer het instrument WPS (Water, Peace, Security) te signaleren waar het in de wereld mis kan gaan lopen zodat tijdig en gericht ingegrepen kan worden. Waakzaamheid is nodig. De hitte en droogte van de laatste jaren is de ergste in 2000 jaar. Dat heeft onder meer het massaal afsterven van bomen in centraal Europa als gevolg.

Ondertussen gaat het werken aan verduurzaming van energie gestaag door. Er wordt druk gebouwd aan onder meer Windpark Oostflakkee op Goeree-Overflakkee. Windpark Krammer, met 34 turbines op en rond de Krammersluizen het grootste burgerinitiatief van Nederland op het gebied van duurzame energie, draait al enige tijd.

Verder zijn er plannen voor wat het grootste zonnedak van Nederland moet worden: 140.000 zonnepanelen op de terminaldaken van logistiek bedrijf Verbrugge in Vlissingen. Het zonneproject bij Verbrugge loopt bijna synchroon met de bouw van windmolens op het terrein van auto-overslagbedrijf CRO Ports (Cobelfret) in Vlissingen. Windturbines en zonnepark kunnen samen energie leveren voor 36.000 huishoudens.

Voor de energiedoelen die Zeeland heeft, is dat een forse stap vooruit. Verbrugge is goed voor 7 procent van de doelstelling voor zonne-energie, het windpark Sint Joosland voor 16 procent van het windenergiedoel. In het Zeeuwse energieakkoord is afgesproken dat in 2030 in Zeeland plek is voor 700 megawatt aan windenergie en 1000 megawatt aan zonne-energie.

Boeren op zee
Spectaculair is het plan van Land- en Tuinbouworganisatie LTO-Nederland voor de aanleg van een eiland in de Noordzee zodat er meer ruimte komt om te boeren. Zeker geen luchtfietserij volgens hoogleraar waterbouw aan de TU-Delft Bas Jonkman. Technisch is het creëren van een eiland volgens hem geen probleem. ‘We hebben de kennis en kunde al jarenlang in huis.’

Jonkman heeft er wel een kritische kanttekening bij. ‘Voor vruchtbare klei moet je natuurlijk niet in de Noordzee zijn, dat is een grote zandbak. Dus lang niet alle teelten zijn mogelijk. Zandgrond is wel geschikt voor bollenteelt of asperges. En om koeien buiten te laten grazen kan er grasland worden aangelegd. Nederlandse baggeraars likken hun vingers af hoor, bij dit soort initiatieven.’

Bronnen: PZC, nos.nl, NRC>Klimaat, Volkskrant


Februari 2021 – Klimaatdoelen 2030 nu al in gevaar

Februari 2021 – Klimaatdoelen 2030 nu al in gevaar

Zierikzee: Zuiderpoort in de sneeuw, foto: BW – CC BY-SA 3.0

De klimaatdoelen van 2030 dreigen nu al onhaalbaar te worden. De CO2-uitstoot van de industrie moet in dat jaar met 4,2 miljoen ton zijn teruggedrongen door gebruik te maken van elektrische boilers en warmtepompen, maar investeringen in zulke energiebronnen gaan te traag. Dat blijkt uit een rapport van onderzoeksbureau CE Delft, in opdracht van Nederlandse Vereniging Duurzame Energie (NVDE), Netbeheer Nederland en energiebedrijf Energie-Nederland.

De onderzoekers roepen het kabinet op haast te maken met de zogeheten elektrificatietrajecten van de industrie, omdat zulke investeringen vaak meer dan tien jaar in beslag nemen. Wat het volgens CE Delft-directeur Frans Rooijers niet eenvoudiger maakt is de kip-ei-situatie. De industrie wil wel maar kan niet elektrificeren omdat er onvoldoende capaciteit is op het stroomnet en de netbeheerder op zijn beurt kan niet investeren omdat er gen verzoek van het bedrijfsleven ligt. Het wachten is op grootschalige investeringen, gecoördineerd door het rijk.

Te traag
NVDE-directeur Olof van der Gaag sluit zich aan bij de woorden van Rooijers. Duurzaamheidsprojecten gaan in Nederland volgens hem simpelweg niet snel genoeg. ‘De ontwikkeling van het grootste windpark van Nederland, bij Wieringermeer, duurde 13 jaar. Daarbij ging tien jaar op aan het doorlopen van procedures en slechts drie jaar aan het daadwerkelijk bouwen van het windpark.’ Door die ‘traagheid van het systeem’ loopt Nederland qua duurzaamheidsdoelen achter op andere Europese landen, stelt Van der Gaag.

Er zijn meer kritische geluiden. Volgens ingenieursbureau Sweco wordt de zeespiegelrijzing onderschat. Commercieel manager Water bij Sweco Alex Hekman: ‘Als je ziet hoeveel er wordt geïnvesteerd in woningbouw in de buurt van dijken, dan schrikken wij ervan hoe weinig rekening wordt gehouden met een meter zeespiegelrijzing tot 2100. En volgens recente onderzoeken zou dat ook wel eens twee of drie meter kunnen worden.’

Philipp Keller van Waterschap Scheldestromen is niet onder de indruk van de bevindingen van Sweco: ‘Het is volgens hem niet realistisch om alles af te stemmen op een zeespiegelrijzing van twee tot drie meter. ‘Wij gaan uit van het realistische scenario van één meter, maar houden wel ruimte voor een eventuele versnelde zeespiegelrijzing.’

Een van de 150 miljoen jaarlijks weggegooide blikjes, foto: Casimir - CC BY-SA 3.0

Inhaalslag
Er is gelukkig ook goed nieuws. De hoeveelheid geproduceerde duurzame energie is volgens cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) in 2020 ten opzichte van 2019 met 40 procent gestegen. In 2020 kwam een kwart van het stroomverbruik uit groene Nederlandse bronnen, zoals zonne- en windenergie en biomassa. De grootste stijger is elektriciteit opgewekt met zonnepanelen. Dat nam toe van 5,3 miljard kWh in 2019 nar 8,1 miljard kWh in 2020. ‘Een opzienbarende stijging’, zegt Cor Pierik van het CBS. ‘Zonne-energie is duidelijk bezig met een inhaalslag.’

Na een strijd van twintig jaar met het bedrijfsleven komt er vanaf 2023 vijftien cent statiegeld op blikjes. Een mijlpaal in de strijd tegen zwerfafval. Uit tellingen van Rijkswaterstaat blijkt dat er steeds meer blikjes op straat of in de natuur worden gevonden. Vorig jaar was dat zo’n 27 procent meer dan in voorgaande jaren. Jaarlijks komen er ongeveer 2 miljard blikjes op de markt. Daarvan belanden er naar schatting 150 miljoen in het milieu.

Goed nieuws ook voor Zeeland: in Brussel ligt volgens Diederik Samson, kabinetchef van Eurocommissaris Frans Timmermans, een flinke zak geld klaar voor vergroening van de Zeeuwse industrie. Volgens Samson kan Zeeland een koploper worden in Europa als het gaat om het omzetten van groene stroom van windparken op zee in waterstof voor de industrie. ‘Ik zou het wel weten als ik Zeeland was’, zegt Samson. ‘Europa kan een steuntje in de rug geven van 500 miljoen tot een miljard euro. Dus zorg dat je als Zeeuwse industrie met een concreet uitgewerkt plan komt.’

Februari 2021: schaatsen op de gracht bij de Grachtweg in Zierikzee, foto: Inge de Groot

Records
Ondertussen zorgde een onverwachte koude-periode voor schaats- en sneeuwpret in Nederland. Het was echter van korte duur. De koudegolf werd gevolgd door een vroege lente waarbij in Zeeland warmterecords werden gevestigd. Zowel de plotselinge kou als de vroege lente zeggen volgens meteoroloog Raymond Klaassen van Weerplaza helemaal niets over het klimaatprobleem. ‘Het weer is wat je van dag tot dag beleeft maar in het klimaat draait het om het gemiddelde van het weer over en periode van 30 jaar. Extremen worden daarbij afgevlakt.’

Bronnen: PZC, nos.nl, NRC>Klimaat, BewuSD


Januari 2021 – Bewustwording én harde actie nodig

Januari 2021 – Bewustwording én harde actie nodig

Smeltende permafrost op Herschel Island (Canada), foto: Boris Radosavljevic CC BY 2.0

De strijd tegen klimaatverandering begint met bewustwording. Maar dat is niet genoeg. Op geen stukken na. Om opwarming van de aarde tegen te gaan én de wereld beter te wapenen tegen de gevolgen van klimaatverandering is harde actie nodig. En veel geld. In het kader van een internationale klimaatconferentie is becijferd dat maatregelen als onder meer het verhogen van dijken en het aanplanten van mangrovebossen voor kustbescherming, jaarlijks honderden miljarden euro’s vergen.

De wereld aanpassen aan het veranderende klimaat is een enorme klus en dan ook nog eens eentje die volgens deskundigen geen uitstel duldt. Op het noorden van Java komt de zee elk jaar zeker tien meter verder het land op, in het Russische Norilsk zorgt het smelten van de permafrost voor enorme verzakkingen, in Mali en Senegal mislukken oogsten door toenemende droogte en in Irak is door gebrek aan neerslag nog nauwelijks (drink)water beschikbaar. En dat is nog maar een kleine greep uit de wereldwijde problemen veroorzaakt door klimaatverandering.

Meer groene stroom
Er is ook goed nieuws. Europa produceerde vorig jaar voor het eerst meer groene dan grijze energie en na het vertrek van de Amerikaanse president Trump en de komst van Joe Biden staan de klimaatzorgen weer bovenaan de agenda van de Verenigde Staten. Amerikaans klimaatgezant John Kerry: ‘Ik keer terug in de regering om Amerika weer op de rails te krijgen voor de grootste uitdaging van deze en volgende generaties. De klimaatcrisis vergt niets minder dan alle hens aan dek.’

Woorden waar demissionair minister van Infrastructuur en Waterstaat Cora van Nieuwenhuizen zich helemaal in kan vinden. Wat haar betreft blijft het niet bij mooie woorden en wordt er snel werk gemaakt van bijvoorbeeld het ontwikkelen van droogte-bestendige gewassen, het planten van mangrovebossen tegen de gevolgen van de zeespiegelstijging en het introduceren van een vroegtijdig waarschuwingssysteem voor extreem weer. ‘We willen laten zien dat het echt beter is op voorhand daarin te investeren. Want als je achteraf, nadat er een ramp is gebeurd, moet gaan herbouwen dan is dat wel zes tot zeven keer duurder.’

Mangrove beschermt de kust (India) tegen afkalving, foto: Wikipedia - CC BY-SA 3.0

Lucratief
Ondertussen zorgt het duurzaam opwekken van energie voor forse veranderingen in het landschap. Waar ooit de tarwe groeide wordt nu goud geoogst in de vorm van honderden zonneparken. Voor de bouw ervan zijn miljarden euro’s subsidie beschikbaar. Projectontwikkelaars duiken massaal op deze pot met geld om lucratieve zonneparken te bouwen. De keerzijde: de miljoenen die met deze parken verdiend worden vloeien vooral naar het buitenland.

Nederland krijgt er de komende jaren ook honderden windmolens bij. Broodnodig om de klimaatdoelen te halen, maar de weerstand groeit. Niemand wil windturbines van 250 meter hoog in de achtertuin. Advocaat Peter de Lange staat veel omwonenden van windturbines bij en hij vindt dat burgers die tegen windparken strijden vaak ten onrechte worden weggezet als zeurkousen. Hun bezwaren, zegt De Lange, zijn reëel. ‘Zij ondervinden schade aan hun gezondheid. Er zit een rare contradictie in de energietransitie. We willen het klimaat redden, maar terwijl we dat doen schaden we de gezondheid van veel mensen.’

Energiecoöperaties Zeeuwind en Deltawind willen samen een drijvend zonnepark realiseren bij sluizencomplex de Krammersluizen. Volgens beide initiatiefnemers past dat goed bij hun doelstelling om duurzame stroom op te wekken. Het drijvende zonnepark gaat 20 tot 40 hectare in beslag nemen, afhankelijk van in hoeverre de coöperaties rekening moeten houden met natuurwaarden en dijkveiligheid.

Foto's: BewuSD.nu

BewuSD
Een groep verontruste inwoners van Schouwen-Duiveland heeft zich verenigd in de Stichting BewuSD. De initiatiefgroep is een petitie gestart om de gemeente Schouwen-Duiveland aan te sporen de ‘klimaatnoodtoestand’ uit te roepen en heeft verschillende plaatsnaamborden (tijdelijk) voorzien van een bordje met de tekst ‘Verdronken Dorp/Stad in 2100?’ ‘We realiseren ons terdege dat zoiets gevoelig ligt’, aldus René Bosma van de initiatiefgroep. ‘Maar we hebben het juist zo bedacht om duidelijk te maken hoe belangrijk het is dat we met elkaar heel goed moeten nadenken hoe we die klimaatverandering en zeespiegelrijzing het beste kunnen aanpakken. Juist hier weten we wat de gevolgen kunnen zijn.’

Bronnen: PZC, nos.nl, NRC>Klimaat, BewuSD


December 2020 – Opgeschroefde klimaatdoelen EU opmaat naar ‘groen herstel’

December 2020 – Opgeschroefde klimaatdoelen
EU opmaat naar ‘groen herstel’

Europa moet de leider worden in de strijd tegen klimaatverandering. Dat staat voor EU-president Charles Michel als een paal boven water. In de laatste maand van een roerig jaar schroeft Europa de klimaatdoelen op. Afgesproken wordt dat de uitstoot in Europa niet zoals eerder afgesproken in tien jaar tijd met 40 procent naar beneden moet, maar met 55 procent. Wat Milieudefensie betreft, gaat Shell daar een stevig steentje aan bijdragen. De milieuorganisatie wil het olie- en gasbedrijf via de rechter dwingen meer te doen tegen de opwarming van de aarde.

Het jaar 2020 kan de boeken in als een jaar waarin de Corona-pandemie de wereld in zijn greep heeft en de aandacht voor klimaatverandering lijkt te verslappen. Lijkt, want achter de schermen gaat de strijd tegen de opwarming van de aarde onverdroten voort. In de zomer van 2020 wordt al duidelijk dat binnen Europa de wens leeft om de uitstoot van broeikasgassen sneller dan eerder afgesproken terug te brengen.

Groen slotakkoord
Tijdens de Europese top in Brussel bereiken de Europese leiders niet alleen een akkoord over de begroting, maar ook over een Corona-noodpakket en het aanscherpen van de afspraken met betrekking tot de strijd tegen de opwarming van de aarde. Het groene slotakkoord kan voor wat betreft de leiders van de landen van de Europese Unie de opmaat zijn naar een ‘groen herstel’.

Dat is volgens de VN ook hard nodig. De Corona-crisis – die velen dwingt om thuis te werken en ook heeft geleid tot veel minder vliegverkeer is – heeft de wereldwijde CO2-uitstoot met zeven procent doen dalen. Maar dat is volgens het Emissions Gap Report van de VN onvoldoende om de doelen uit het Parijse klimaatakkoord binnen bereik te brengen. Alleen, zo stelt de VN, als herstelmaatregelen na de Corona-crisis gepaard gaan met forse uitstoot-reductieplannen zijn de klimaatdoelen haalbaar.

De rechtszaak tegen Shell, aangespannen door Milieudefensie samen met andere milieuclubs én 17.000 Nederlanders, wordt wereldwijd met grote belangstelling gevolgd. ‘Logisch’, meent Donald Pols, directeur van Milieudefensie. ‘Als we deze zaak winnen heeft dat consequenties voor andere oliemaatschappijen en grote vervuilers.’

Ondertussen leidt de strijd tegen klimaatverandering tot opmerkelijke acties, zoals die van de 50-jarige Brit Lewis Pugh. In januari 2020 zwemt hij, zonder gebruik van duikapparatuur of beschermende kleding, onder de smeltende poolkap op Antarctica om aandacht te vragen voor klimaatverandering.

VVD-kamerlid Mark Harbers stelt in september voor om kernenergie weer van stal te halen en een prominente plek te geven in de toekomstige energievoorziening. Fotojournalist Rob Huibers staat er heel anders in. In zijn fotoboek ‘Een stralend verleden’ pleit hij voor ‘kappen met kernenergie’. ‘Ik denk dat het beter is te investeren in groene energiebronnen’, aldus Huibers.

Daken vol zonnepanelen, de toekomst? Foto: Andrewglaser - CC BY-SA 3.0

Waterstof en waterwarmte
Met enige regelmaat verschijnen in 2020 berichten over het toepassen van – liefst groene – waterstof als energiebron. Volgens Arthur van Schayk, directeur van cv-ketel- en warmtepompenfabrikant Remeha, is waterstof voor Nederland verreweg de beste optie om woningen energieneutraal te maken. Waterstof kan aardgas vervangen als brandstof voor cv-ketels. ‘We hebben hier al een unieke gas-infrastructuur. Die kunnen we gebruiken om waterstof te vervoeren’, zegt Van Schayk.

In Zeeland biedt waterwarmte goede kansen volgens het Netwerk Aquathermie. Aquathermie is een techniek waarbij in de bodem opgeslagen warm water benut wordt voor verwarming. Het is een van de alternatieven voor het gebruik van gas. In de Goese wijk Ouverture zijn 423 woningen, 2 appartementencomplexen en een school aangesloten op een warmtenet dat gebruik makt van aquathermie.

Er wordt ook gewerkt aan stroom uit water. De grootste kansen om ‘blauwe energie’ te winnen, liggen in Zeeland bij de Grevelingendam en de Philipsdam. Blauwe energie is elektriciteit die uit water kan worden gewonnen op plaatsen waar zoete en zoute waterstromen elkaar ontmoeten. Bij de Afsluitdijk loopt de eerste en enige kleinschalige proef met deze techniek. Ook waterenergie, maar dan anders: de getijdencentrale in de Oosterschelde gaat weer draaien en het plan voor de bouw van een getijdencentrale Grevelingendam is nieuw leven ingeblazen.

Met de zonne-energie gaat het hard. Bedrijven die zonnepanelen leveren hebben het drukker dan ooit. ‘Het is echt opvallend’, zegt Carlos Klerkx van Solar2Enjoy Zeeland in Vlissingen. ‘Onze omzet verdubbelt elk jaar en ik verwacht dat dat ook dit jaar zo zal zijn. We hebben het gewoon heel erg druk en dat houdt voorlopig ook niet op.’

Megastal pluimvee - onderdeel van het voedselsysteem dat echt anders moet. Foto: publiek domein CC0

Anders eten
Eurocommissaris Frans Timmermans wil in het kader van een duurzamer toekomst het voedselsysteem ingrijpend veranderen. ‘Moeder Aarde heeft er genoeg van’, aldus Timmermans. In de Europese Green Deal wordt de ‘van-boer-tot-bord-strategie’ gepropageerd. De kern ervan is dat alles wat nodig is om voedsel te produceren, verwerken, bewerken en te vervoeren, anders moet. Radicaal anders. Want, zo zegt de Europese Unie, kijk maar naar de cijfers. Negenentwintig procent van de wereldwijde uitstoot van broeikasgas komt van voedselsystemen.

De consument speelt bij het voedselsysteem nieuwe stijl een belangrijke rol. Om de burger een handje te helpen wil de Europese Commissie onder meer dat de Europese Unie stopt met het stimuleren van de vleesproductie en consumptie. Verder moet op etiketten van voedselproducten voortaan precies staan wat erin zit, waar het geproduceerd wordt, hoe voedzaam het is en welke impact het heeft op het klimaat. De weg naar ‘anders eten’ wordt een weg vol hindernissen, realiseert Timmermans zich. ‘Maar we hebben geen keuze. En niks doen kost meer.’

De gevolgen van de klimaatverandering zijn evident. In 2020 sneuvelt het ene na het andere record als het gaat om zonne-uren. De lente van 2020 gaat met 760 zonne-uren de boeken in als warm, extreem zonnig en droog. Het weer wordt steeds extremer. De stortbui gaat nooit meer weg volgens oud-weerman Peter Timofeeff. Hij voorspelt dat Nederland steeds vaker te maken zal krijgen met ‘tropische toestanden’ in de vorm van een soort moessonregens. Klimaatonderzoeker van het KNMI Peter Sigmund bevestigt het beeld dat Timofeeff schetst. ‘In de tropen is het nog warmer, maar het gaat wel die kant op.’

Nieuwe woorden
De klimaatverandering levert ook nieuwe woorden op. Zo introduceert Weeronline het begrip ‘wasweerbericht’. Op de site van de weervoorspeller staan nu al cijfers die uitdrukken hoe goed het weer is voor barbecueën, hardlopen of fietsen. In dat rijtje hoort wellicht ook het buiten drogen van de was. Want, zo zeggen ervaringsdeskundigen: ‘Geen wasverzachter ruikt zo lekker als zongedroogde was’.

Het woord ‘laadpaalfile’ is nog zo’n toevoeging aan het vocabulaire. Het aantal elektrische auto’s op de weg neemt toe, maar de infrastructuur is daar nog niet overal op berekend. Met name eigenaren van een elektrische auto met een grote actieradius en een bijbehorend fors accupakket – de Amerikaanse Tesla bijvoorbeeld – worden daarmee geconfronteerd.

Onderweg naar de wintersportbestemming in Oostenrijk is het voor de elektrische rijders aanschuiven in de rij voor de Tesla-supercharger. En dan uren wachten. Naast de gewone ‘Zwarte Zaterdag’ is er nu dus ook de ‘Zwarte Laadpaalzaterdag’ en de ‘Laadpaalfile’. Waarvan akte.

Bronnen: PZC, nos.nl, Nu.nl, NRC, Weerplaza, Reuters