September 2022 – Energieprijs brengt zorg en zuinigheid

September 2022 – Energieprijs brengt zorg en zuinigheid

Bonaire strand, foto: CC0 Public Domain

Menig Nederlander draait de thermostaat fors omlaag, maar zweet desondanks peentjes. Reden: de torenhoge tarieven voor stroom en gas. Deze geven grote zorgen, maar maken ook spaarzaam. Er is weliswaar een prijsplafond voor energie maar dat lost voor lang niet iedereen de problemen op. Bovendien pakt dat prijsplafond niet goed uit voor de gewenste verduurzaming. Een warmtepomp is, zo hebben experts berekend, deze winter veel duurder in gebruik dan een gasgestookte cv-ketel.

De tarieven voor stroom en gas zijn torenhoog. Energieleverancier Essent heeft het tarief voor stroom met 50 procent verhoogd en de prijs van gas met meer dan 30 procent. Ook bij concurrent Eneco zijn de prijzen fors gestegen. Klanten met een variabel energiecontract zien de maandelijkse kosten verdubbelen of soms zelfs verdrievoudigen. Met het prijsplafond probeert het kabinet de schade zoveel mogelijk te beperken.

Volgens experts van de Consumentenbond gaat de invoering van het prijsplafond echter ten koste van duurzaamheid. Wie een hybride warmtepomp heeft kan volgens de experts beter gewoon de conventionele Cv-installatie inschakelen in plaats van die warmtepomp. Een hybride warmtepomp haalt de warmte uit de buitenlucht en geeft die af aan de Cv-installatie. Zo’n warmtepomp gebruikt elektriciteit. Veel elektriciteit.

Averechts
Wie 800 kuub gas bespaart met een warmtepomp heeft daarvoor zo’n 1600 kWh elektriciteit extra – boven op het normale huishoudelijk stroomgebruik van gemiddeld 2400 kWh – nodig om genoeg warmte te genereren. Met het huidige prijsplafond kost 800 kub gas zo’n 1200 euro en betaal je voor elektriciteit boven de – door het prijsplafond – goedkope elektriciteit ongeveer 1 euro per kWh. In dit rekenvoorbeeld kom je dan uit op 1600 euro aan elektriciteitskosten. ‘Je bent dus 400 euro duurder uit als je je warmtepomp laat draaien’, aldus de Consumentenbond. ‘Dit plan gaat regelrecht in tegen het beleid om consumenten te stimuleren van het gas af te gaan’, zegt directeur van de Consumentenbond Sandra Molenaar.

De klimaatverandering werpt ondertussen haar schaduwen vooruit. Volgens onderzoek van Greenpeace wordt de stijging van de zeespiegel een ernstige bedreiging voor het eiland Bonaire. Als de wereldwijde CO2-uitstoot niet flink naar beneden gaat dreigt volgens de Greenpeace-onderzoekers eind deze eeuw een vijfde van Bonaire in zee te verdwijnen. Faiza Oulahsen van Greenpeace: ‘Vooral de zuidkant van het eiland wordt geraakt, maar ook Kralendijk kan onder water komen te staan. Bovendien neemt bij storm het risico op overstromingen toe.’ Greenpeace stapt naar de rechter om de Nederlandse staat te dwingen Bonaire te beschermen tegen overstromingen als gevolg van klimaatverandering.

De Nuna 3 op het Circuit van Zandvoort, foto: Nuon Hans-Peter van Velthoven - CC BY-SA 2.5

Duurzaam reizen
Goed nieuws is er ook. Autofabrikant Toyota gaat miljarden investeren in de productie van accu’s en de Nederlandse overheid investeert in zonne-auto’s van autoproducent Lightyear, die elektrische auto’s met geïntegreerde zonnecellen ontwikkelt. Verder is uit onderzoek van het Nederlands Bureau voor Toerisme gebleken dat bijna vier op de tien reizigers bij het boeken van zijn of haar vakantie rekening houdt met het klimaat door bijvoorbeeld de trein te nemen in plaats van het vliegtuig.

Op de Noordzee worden nieuwe windparken ontwikkeld in combinatie met drijvende zonnepanelen. Onder de voet van een aantal windturbines-op-zee komen mini-elektrolyzers die windenergie omzetten in waterstof. ‘Dat gaat met een pijpleiding nar de kust. Dat is goedkoper om aan te leggen dan een dikke elektriciteitskabel’ zegt Ireen Geerbex van energiereus Vattenfall.

Waterstof is ook in beeld in het kader van het Europese industriebeleid. Voorzitter van de Europese commissie Ursula von der Leyen wil een ‘waterstofbank’ oprichten. Een gouden kans voor Nederland volgens CDA-Europarlementslid Tom Berendsen. ‘We hebben de plannen, de kennis en door het aardgasnet de infrastructuur. Daarnaast hebben we behoorlijk wat energie-intensieve industrie die op waterstof over moet. Op dit moment is nog nauwelijks groene waterstof. Nederland moet snel aan de slag.’

Warmste zomer ooit
Zeeland kan ondertussen terugkijken op de warmste zomer ooit. In Vlissingen is het oude record aan zonne-uren gebroken. Het Zeeuwse record stond al bijna 50 jaar op 885 en daar is Vlissingen – zei het nipt – overheen gegaan afgelopen zomer. Het landelijk record blijft op naam van het Zuid-Hollandse Valkenburg. Daar werden in 19776 bijna 897 zonne-uren geteld. Baas boven baas….

Bronnen: pzc, nos.nl, NRC>Klimaat, nu.nl, rvo.nl


Augustus 2022 – Recorddroogte én monstermoesson

Augustus 2022 – Recorddroogte én monstermoesson

Monstermoesson, foto: Mohammad Rakibul Hasan CC BY-NC-ND 2.0

In Europa zakt de waterstand in rivieren zover dat scheepvaart nauwelijks nog mogelijk is, in Amerika vallen grote meren droog en in China staan waterkrachtcentrales stil bij gebrek aan water. Tegelijkertijd wordt Pakistan geconfronteerd met een monstermoesson die voor enorme overstromingen zorgt. Drieëndertig miljoen mensen zijn daar op de vlucht voor het water.

Pakistan heeft leren leven met zware regenval. De moesson, die gewoonlijk duurt van juni tot september, is essentieel voor de irrigatie van plantages, maar zorgt ook elk jaar voor overstromingen. Alleen deze keer is de ellende extreem. Voor de Pakistaanse Minister van Klimaatverandering Sherry Rehman is het zo klaar als een klontje: Het verwoestende weer is het gevolg van klimaatverandering, veroorzaakt door onverantwoordelijk milieubeleid elders in de wereld.

In Europa zorgt aanhoudende droogte voor forse problemen. In Nederland dreigt de bouw te stagneren door een tekort aan bouwmaterialen. Normaliter worden bijvoorbeeld zand en grind over water aangevoerd, maar dat wordt door extreem lage waterstanden in verschillende rivieren steeds moeilijker. Directeur van Cascade- de vereniging voor zand- en grindproducenten – Leonie van Baaren: ‘Met ons zand worden bouwplaatsen voor woningen en wegen opgehoogd. Wij vormen de ruggengraat. Als wij niet kunnen leveren, dan stopt de bouw. Het moet nu gaan regenen. Alleen dat helpt nu.’

Gebrek-aan-waterland
Dijkgraaf Jan Bonjer van Waterschap Hollandse Delta durft de voorspelling dat Nederland in de toekomst vaker met langdurige droogte te maken zal krijgen wel aan. Nederland, zo zegt hij, verandert van Waterland in Gebrek-aan-waterland. Anders denken in de omgang met water is volgens hem een must. Nu is droogte het probleem, maar het kan door heftige regenval ook helemaal de andere kant op. ‘Wat als de waterbom die vorig jaar op Limburg viel een volgende keer Amsterdam treft? Ja, zou wel goed zijn voor de bewustwording, maar zijn we erop voorbereid?’

Het is niet alleen droog, maar ook bovengemiddeld zonnig. Goed nieuws voor mensen met zonnepanelen op het dak. Waar steeds meer gezinnen door de hoog opgelopen gasprijs moeite krijgen om de energierekening te betalen, verdienen honderdduizenden huishoudens met zonnepanelen juist aan de energiecrisis. Volgens de grote energiebedrijven wekt van de 1,8 miljoen huishoudens met zonnepanelen ruim een kwart op jaarbasis meer stroom op dan wordt verbruikt. Dat stroomoverschot wordt verkocht aan de energiebedrijven.

De hete zomer is ook kassa voor veel Zeeuwse ondernemers. Van boeren en natuurbeschermers mag het morgen gaan regenen, maar bijvoorbeeld verhuurders van boten en fietsen spinnen garen bij het warme weer. Ook horeca, buitenzwembaden en tuincentra doen goede zaken. De droge warme dagen worden eveneens verwelkomd door André Vink van Wijndomein En Passant in het Zuid-Bevelandse Driewegen. ‘Dit weer is ideaal voor wijnbouw. We stevenen af op een heel goede kwaliteit wijn.

Moesson Bombay, foto: Ranveig - CC BY 2.0

Innovatie
De zoektocht naar verduurzaming maakt inventief. Afvalverwerker Renewi wil een groter deel van de afvalberg recyclen. ‘De vraag naar gerecycled materiaal neemt toe’, zegt Otto de Bont, bestuursvoorzitter van Renewi. Bedrijven vragen om gecyclede grondstoffen om hun milieubelasting te verkleinen. De Bont: ‘Door gerecyclede materialen te gebruiken kunnen bedrijven hun CO2-voetafdruk verlagen. Bij metalen is dat een factor 7 minder dan bij nieuwe metalen. Bij plastic scheelt het een factor 3.’

Ook in de sportwereld is oog voor duurzaamheid. De reclamekaravaan van wielerwedstrijd Vuelta kan de boeken in als de allereerste Groene Reclamekaravaan. Er wordt geen prullaria meer uit reclameauto’s gegooid en bovendien zijn alle auto’s die in de karavaan meerijden elektrisch: of ze rijden op waterstof of zelfs op zonne-energie.

Klimaatbanen
Het werken aan duurzaamheid levert naast innovatie ook banen op. De ‘klimaatbanen’ liggen voor het oprapen. Volgens het UWV zijn er zo’n 45 verschillende technische beroepen nodig om de klimaatdoelen te halen. Arbeidsmarktdeskundige Suzanne IJzerman van het UWV: ‘We zien dat vooral vraag is naar werknemers op MBO-niveau. Denk aan glaszetters, dakdekkers, monteurs en elektriciens. En we hebben ook monteurs nodig die zonnepanelen kunnen installeren.’
Kortom: het kan, carrière maken én duurzaam bezig zijn.
Waarvan akte.

Bronnen: pzc, nos.nl, NRC>Klimaat, nu.nl, rvo.nl

Bangladesh, foto: Marufish - CC BY-SA 2.0

Juli 2022 – Plastic-afval op smeltende Noordpool

Juli 2022 – Plastic-afval op smeltende Noordpool

Zonnepark op Ameland, foto: QueenBarenziah – CC BY 4.0

Wie denkt dat het Noordpoolgebied zo afgelegen en ongerept is dat daar geen plastic in zee ligt, komt bedrogen uit. Ook op het koude en noordelijk gelegen Spitsbergen liggen de strandjes er vol mee. Deelnemers aan de internationale SEES-expeditie raapten er tassen vol plastic afval, variërend van emmers en afwasborstels tot een speelgoedvliegtuigje, jerrycans en plastic flessen. Onderzoeker Jim Boonman van de VU in Amsterdam: ‘Wij vinden dit op één van de meest afgelegen plekken op de wereld, terwijl daar nooit mensen komen. Dat baart me zorgen.’

Als het plastic niet wordt opgeruimd, valt het uiteen in kleine stukjes: microplastics. Deeltjes die zo klein zijn dat ze met het blote oog onzichtbaar zijn. Maar niet weg. Boonman: ‘Plastic materiaal verdwijnt niet, het wordt alleen maar kleiner en kleiner. En het hoopt zich op in ons milieu.’

Gemiddeld 80 procent van het plastic afval in zee is van het land afkomstig. De overige 20 procent komt van schepen. Plastic-onderzoeker Eelco Leemans: ‘Maar hier in het Noordpoolgebied is die verhouding andersom. Het overgrote deel komt hier van schepen, dus van visserij en toeristische- of vrachtschepen.’

Plastic wordt nu nog doorgaans gemaakt van aardolie, en daar moet de wereld omwille van het klimaat vanaf, zegt onderzoeker Janneke Krooneman van de Rijksuniversiteit Groningen. Er bestaat al jaren bioplastic, maar niet alle vormen daarvan zijn goed afbreekbaar in de natuur, vertelt ze. Krooneman zet in op bioplastics die helemaal bestaan uit organisch materiaal: ‘Ik denk dat het nog wel een poosje duurt, maar er wordt ontzettend veel onderzoek naar gedaan. Ik verwacht wel dat in de komende jaren heel grote stappen gezet kunnen worden.’

Italiaanse milieuactivisten verzamelen microplastic op een strand, foto: Laura - CC BY 2.0

Droogte
Terwijl door klimaatverandering het ijs op de Noordpool in rap tempo smelt, zorgt de opwarming van de aarde in Europa voor droogte.  De ergste hitte mag dan voorbij zijn, de droogte houdt aan. Voor de akkerbouw in Zeeland zijn het spannende tijden. Waterschap Scheldestromen schetst een rampscenario: ‘De weersomstandigheden zijn extreem. Op dit moment is Zeeland de provincie met het grootste neerslagtekort.’ In sommige grote rivieren is het waterpeil dusdanig gezakt dat binnenvaartschippers genoodzaakt zijn veel minder vracht te laden om zo de diepgang van hun schip te beperken.

In Spanje, Portugal, Frankrijk, Turkije, Kroatië en Italië zorgt de combinatie van hoge temperaturen en aanhoudende droogte voor enorme bosbranden. Duizenden hectares natuur zijn in vlammen opgegaan en duizenden toeristen werden geëvacueerd.  Klimaatverandering is een belangrijke oorzaak, zegt Guido van der Werf, fysisch geograaf aan de Vrije Universiteit. ‘Het is simpel. Als het warmer is en droger zijn de omstandigheden beter voor vuur.’

Zonneauto
In de vervoerswereld gaat de innovatie gestaag verder. Nederlands nieuwste automerk Lightyear brengt een grote elektrische gezinsauto op de markt die – zo belooft de fabrikant – maandenlang alleen op zonne-energie rijdt. Dit dankzij vijf vierkante meter aan gepatenteerde dubbel gebogen zonnepanelen op neus, dak en achterkant van de wagen. De eersteling van Lightyear is met een prijskaartje van 250.000 euro niet voor iedereen weggelegd. Voor minder rijke stervelingen wil Lightyear in 2025 een kleiner model op de markt brengen voor zo’n 30.000 euro.

De NS voert testritten uit met een razendsnelle nieuwe trein. Het aanstaande paradepaardje van NS rijdt op windenergie, stoot geen CO2 uit, heeft een warmtewisselaar en Led-verlichting.  Innovatie ook in de visserij. Mosselkotter Luctor et Emergo uit Bruinisse is de eerste mosselkotter die is uitgerust met een diesel-elektromotor. De uitstoot van het schip is door de ombouw met een factor twintig gedaald.

Record
Bijna de helft van de elektriciteit die Nederlanders in juni verbruikten, is duurzaam opgewekt. Dat is een record, meldt energiebedrijf Zonneplan. Volgens de onderneming is het record vooral te danken aan zonneparken en zonnepanelen op daken.

In de categorie opmerkelijk: Viervoudig wereldkampioen Sebastian Vettel neemt na het einde van dit seizoen afscheid van de Formule 1. Niet alleen omdat hij meer tijd met zijn familie door wil brengen maar ook omdat hij zich zorgen maakt om het klimaat. ‘De mensheid staat voor de grootste uitdaging ooit. Als we deze race niet winnen, dan zal de aarde blijven draaien. Maar zonder ons.’

Bronnen: pzc, nos.nl, NRC>Klimaat, nu.nl, rvo.nl

Zonnepark op Ameland, foto: QueenBarenziah - CC BY 4.0

Juni 2022 – Stikstofstrijd en energieprijs pieken

Juni 2022 – Stikstofstrijd en energieprijs pieken

Tractor op waterstof van de Stadsboerderij Almere, foto: Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO).

De energienota stijgt naar ongekende hoogte en hetzelfde geldt voor de prijs van benzine en diesel. Om gas te besparen draaien de kolencentrales – eerder in de strijd tegen klimaatverandering op rantsoen gezet – weer op volle toeren. Ook klinken er stemmen voor de bouw van nieuwe kerncentrales. Tegelijkertijd woedt een hevige strijd om vermindering van de stikstofuitstoot met als centrale vraag: wie draait op voor de gevolgen.

In het Verenigd Koninkrijk wijkt de ‘groene agenda’ voor nucleaire energie en het – controversiële – boren naar schaliegas. Zover is het in Nederland nog niet maar er wordt wel weer gesproken over de bouw van nieuwe kerncentrales in het land. Ook het – als het niet anders kan – weer gedeeltelijk opendraaien van de Groningse gaskraan is niet langer taboe.

Ondertussen wordt de energienota voor steeds meer mensen onbetaalbaar. Volgens het Centraal Planbureau (CPB) krijgen mogelijk 1,2 miljoen mensen in Nederland moeite met het betalen van de vaste lasten. Vooral mensen met lage inkomens zijn de klos. Isoleren en verduurzamen helpen om de kosten te drukken, maar dat vergt – zegt het CPB – tijd. Veel tijd.

Kruik
De ideeën om het hoofd te bieden aan de energiecrisis buitelen over elkaar heen. De roep om besparing klinkt en volgens deskundigen zijn pijnlijke keuzes onontkoombaar. Gepleit wordt voor het ‘afschalen’ van luxegoederen en vragen als ‘Waarom komkommers telen in de winter en bloemen die in kassen groeien terwijl het buiten vriest’ komen op. Ook tal van tips om zuinig om te gaan met gas. Een heel simpele: een warmwaterkruik op de buik. ,,Geeft veel warmte en is nog heel knus ook’’, zegt Rebecca Groenhuis.

André de Jong raadt aan om koud te douchen, Leo Broer zweert bij het gebruik van een airco om het huis te verwarmen en Paul Folsche pleit voor een dranger op de deur naar de gang en een velours gordijn voor de trap naar boven. Henk Tetteroo bespaart gas door gebruik te maken van een hooikist, een kist gevuld met hooi met een uitsparing ter grootte van een pan. Voedsel aan de kook brengen, gas uit, pan gewikkeld in doek in de hooikist, paar minuten wachten en klaar is Kees. Joke Toor komt met de tip om met – pak hem beet – drie anderen een kookclubje op te richten. Samen koken spaart kookkosten. ,,En het is goed voor je sociale contacten.’’

Moderne hooikist: Danish Design Haybox, foto: Vibeke Danmark - CC BY 3.0

Zeespiegelstijging sneller
Dat er iets moet gebeuren om verdere opwarming van de aarde tegen te gaan is overduidelijk. Volgens wetenschappers van TU-Delft stijgt de zeespiegel langs de Nederlandse kust steeds sneller. Sinds begin jaren 90 stijgt de zeespiegel voor de Nederlandse kust per jaar met 2,7 millimeter. In de zeventig jaar daarvoor ging het om een stijging van 1,7 millimeter per jaar. ,,Sinds begin jaren 90 stijgt de zeespiegel 1 millimeter sneller dan daarvoor’’, zegt zeespiegelonderzoeker Riccardo Riva. ,,Dat is ongeveer anderhalf keer zoveel.’’

Dat niets doen geen optie is, weten ook de klimaatministers van de EU. Zij hebben een akkoord bereikt over een Europees klimaatpakket. Verschillende wetten moeten ertoe leiden dat 55 procent minder broeikasgas wordt uitgestoten in 2030 ten opzichte van 1990. Klimaatminister Rob Jetten: ,,Het is een heel belangrijke groene stap. Europa laat zien wereldwijd de leider te zijn op het gebied van klimaat. Schone producten worden de norm.’’

Groene Lego
In de categorie opmerkelijk: Speelgoedreus Lego – wiens hele imperium gebouwd is op milieuvervuilend plastic – is op zoek naar een duurzaam alternatief materiaal voor de productie van het beroemde blokje. Verder is de eerste landbouwtrekker op waterstof gesignaleerd en wel bij de Kapelse firma Kloosterman. ,,Er zijn er twaalf van gemaakt’’, vertelt Kloosterman. ,,Dit is de eerste in Zeeland. Je koopt een standaard dieseltrekker bij de fabrikant en die wordt door een bedrijf in Nieuwegein verbouwd tot waterstoftrekker.’’

Fokker werkt samen met zeventien andere bedrijven en TU-Delft aan het ontwikkelen van een middelgroot passagiersvliegtuig (40 tot 80 passagiers) dat vliegt op waterstof. Het Nederlandse consortium zegt vanaf 2028 commerciële, rendabele vluchten tussen bijvoorbeeld Rotterdam en Londen mogelijk te kunnen maken. ,,We halen de motor eruit en bouwen een nieuw systeem in, waarna hij op waterstof vliegt’’, zegt ondernemer Michel van Ierland. De brandstoftanks in de vleugels worden vervangen door een waterstoftank in de staart van het vliegtuig. ,,We gaan de vergroening van de luchtvaart versnellen’’, zegt Rinke Zonneveld van consortium-partner InnovationQuarter.

Bronnen: pzc, nos.nl, NRC>Klimaat, nu.nl, rvo.nl

Texas, fracking: bij schaliegaswinning worden vele giftige stoffen in de bodem geïnjecteerd. Foto: Tim Lewis - CC BY-SA 3.0

Mei 2022 – Aardappelen wijken voor wijnranken

Mei 2022 – Aardappelen wijken voor wijnranken

Apostelhoeve en wijngaarden op de Louwberg bij Maastricht, een van de oudste wijngoederen (1970) in Nederland, foto: Kleon3 – CC BY-SA 4.0

Nederland gaat gebukt onder één van de droogste voorjaren ooit. Boeren waarschuwen voor voedseltekorten nu een deel van de oogst dreigt te mislukken. De opwarming van de aarde biedt de landbouw – met name de akkerbouw – echter ook kansen. De aardappel raakt in het nauw, maar de druif gedijt anno 2022 prima in Nederland. De wijnboer, die klaagt niet.

De druiven van Johan van de Velde van Wijnhoeve De Kleine Schorre in Dreischor groeien prima. Hier is de droogte geen probleem. ‘De wortels van druivenplanten kunnen als het moet tientallen meters de diepte in groeien, op zoek naar water. Bij ons is dat 1,5 á 2 meter, daar vinden ze grondwater.’ Waar veel Nederlandse boeren klagen over de droogte heeft Van de Velde met zijn druiven nergens last van. ‘Wij zijn zo’n beetje de enigen in Nederland die gebaat zijn bij klimaatverandering’, zegt de wijnboer half ernstig, half grappend.

Van de Velde maakte 21 jaar geleden de overstap van de akkerbouw naar de wijnbouw en dat heeft hem geen windeieren gelegd. Dat geldt ook voor collega-wijnboeren in Nederland. In 2016 waren dat er 94, in 2021 groeide het aantal naar 171. Wordt Nederland de komende decennia een soort Frankrijk en zullen wijnranken en andere gewassen het akkerlandschap gaan domineren zoals mais, graan en aardappelen dat nu doen?

Metamorfose
Zeker is dat er in de toekomst veel gaat veranderen, zegt Daan Verstand die namens de universiteit van Wageningen onderzoek doet naar het effect van klimaatverandering op de Nederlandse akkerbouw. ‘Het zal er anders gaan uitzien. Druiven kunnen we vaker gaan zien, maar denk ook aan eiwitgewassen als sojabonen en veldbonen. En sorghum, een graansoort die goed kan gedijen in ons toekomstige klimaat.’

De andere kant van de droogtemedaille is de kans op mislukte oogsten in de traditionele Nederlandse landbouw. Landbouworganisatie ZLTO – de vereniging van en voor 12.000 boeren en tuinders in Zeeland, Noord-Brabant en Zuid-Gelderland – luidt de noodklok over de voorjaarsdroogte. ‘Er is al veel gezaaid en die zaden blijven nu droog in de grond. Zo komt er niet genoeg betaalbaar en veilig voedsel’, aldus ZLTO-bestuurslid Janus Scheepers.

Droogte in de lente wordt volgens klimaatexpert Peter Siegmund in de toekomst steeds gebruikelijker. ‘Dit komt door een stijging van de verdamping. De hoeveelheid neerslag is nauwelijks veranderd. De toegenomen verdamping is weer het gevolg van de toegenomen hoeveelheid zonnestralen en de stijging van de temperatuur.’

Sorghum is een droogte-tolerante graansoort, ook wel grote gierst genoemd. Foto: Larry Rana- publiek domein

Duurzaam vliegen
Het woord ‘vliegschaamte’ kan weer worden geschrapt uit de Hollandse woordenschat. De rijen voor de incheckbalies van luchthaven Schiphol zijn lang, de vluchten talrijk. Tegelijkertijd wordt werk gemaakt van verduurzaming van de luchtvaart. De KLM heeft een wedstrijd duurzaam vliegen bedacht en zegt fors te gaan investeren in elektrisch vliegen op korte lijnvluchten en het gebruik van waterstof als duurzame brandstof voor vliegtuigen.

Volgens de milieubeweging, bewonersgroepen en een deel van de politiek is het allemaal veel te laat. Zij willen krimp en het instellen van een hogere vliegtaks.  De milieubeweging pleit al jaren voor btw op vliegtickets en accijns op kerosine. Dat vliegen duurder gaat worden – en daarmee de vliegdrempel hoger – staat voor Karel Bockstael van de KLM vast. ‘Over tien jaar kun je niet meer voor een tientje met budgetmaatschappijen naar Barcelona. De vraag naar vliegen zal afnemen.’

De vraag naar elektrische auto’s neemt toe. Van de rijks-subsidiepot voor de aanschaf van nieuwe elektrische personenauto’s is van het jaarbudget van 71 miljoen voor 2022 nog maar 11.290 euro beschikbaar. Ook bij het subisidiepotje dat bedoeld is om de aankoop van een tweedehands elektrische auto te stimuleren is de bodem in zicht. Steeds meer grote autofabrikanten richten het vizier op omschakeling van modellen met brandstofmotoren nar elektrisch aangedreven auto’s.

Koolstofkluizen
In de categorie opmerkelijk: schorren blijken koolstofkluizen eerste klas. Volgens onderzoek van het Nederlands Instituut voor Onderzoek der Zee (NIOZ) houden moerasgebieden als schorren in Ooster- en Westerschelde vijf keer meer CO2 vast dan bos en 500 keer meer dan oceaan. Onderzoeker Tjeerd Bouma: ‘Zoetwatermoeras is een CO2-kampioen.’ Waarvan akte.

Bronnen: pzc, nos.nl, NRC>Klimaat, nu.nl, rvo.nl


April 2022 – Snellere stop kolen, olie en gas bepleit

April 2022 – Snellere stop kolen, olie en gas bepleit

Renault E-truck. Foto: JoachimKohlerBremen – CC BY-SA 4.0

De tijd dringt. Het bestaande klimaatbeleid is volstrekt onvoldoende en we moeten als de wiedeweerga stoppen met het gebruik van kolen, olie en gas. Dat is de niet mis te verstane boodschap van het VN-klimaatpanel IPCC. ‘Het is niet voldoende om, zoals nu, op zoek te gaan naar de goedkoopste middelen om de uitstoot te verminderen. Er is echt een systeemverandering nodig.’ zegt Helen de Coninck, een van de vijf Nederlandse wetenschappers die aan het alarmerende IPCC-rapport heeft meegewerkt. ‘We moeten ons anders gaan gedragen.’

Ze geeft als voorbeeld het vervoer in steden. ‘Het is niet genoeg om de acht miljoen auto’s die nu in Nederland rijden te vervangen door acht miljoen elektrische auto’s. De productie daarvan levert ook weer uitstoot op.’ In plaats daarvan moet in de visie van De Coninck het automatisme om in de eigen auto te stappen verdwijnen. ‘Wat kunnen we lopen, fietsen, steppen, met de tram, met een deelauto? Hoe kunnen we onze goederen anders vervoeren?’

Veel wetenschappen maken zich grote zorgen over de staat van het klimaat. Ze gaan zelfs – onder het motto ‘Ongemakkelijk, maar het moet’ – de straat op om met demonstraties in onder meer Den Haag, Madrid en Berlijn aandacht te vragen voor klimaatverandering en de gevolgen daarvan.

Tijdens een door duurzaamheidsorganisatie Urgenda georganiseerde discussiebijenkomst wordt benadrukt dat Nederland zich voor moet bereiden op een flinke zeespiegelstijging. Maar niet door steeds maar weer de dijken te verhogen.

Dubbele dijken
Hoogleraar Pier Vellinga pleit voor een andere aanpak. ‘Dijken verhogen is goed, maar niet genoeg. Het is essentieel dat dijken niet doorbreken. Er mag wel water overheen komen. Dat overleven we wel. Dan staat het water tot aan de vensterbank en niet tot het dak.’ Vellinga pleit voor de aanleg van dubbele dijken. Als achter de zeedijk nog een tweede – lagere – dijk wordt aangelegd kan de schade bij een onverhoopte overstroming de schade worden beperkt.
Het tussenliggende gebied zouden boeren kunnen gebruiken voor zilte teelten. En, redeneert Vellinga, als je dan ook nog water binnen zou laten, kun je dat tussengebied langzaam kunnen laten opslibben. ‘Dat is mijn boodschap voor Zeeland. Maak het inherent veilig door een tweede dijk. Er zijn prachtige kansen voor Zeeland om ook in 2100 aantrekkelijk én veilig te zijn. Maar dan moet je wel nu beginnen.’

Wereldwijd het hoogste gebouw in houtskeletbouwwijze staat in Noorwegen.: 85,4 m. Foto: Peter Fiskerstrand - CC BY-SA 4.0

Houtbouw
Duurzaamheid vergt creativiteit en het lef om anders te denken en te doen. Dat geldt ook in de bouwwereld waar beton, staal en baksteen nog steeds de boventoon voeren terwijl het gebruik van hout veel duurzamer is volgens Gerben Kuipers, directeur van de Noordereng Groep. ‘Hout is vele malen lichter dan beton en dus makkelijker te transporteren. Er is minder energie nodig om het te bewerken, waardoor we het makkelijker uit elkaar kunnen halen. Wil je en keer een muur weghalen, dan hoef je hem niet te slopen maar kun je hem demonteren en elders weer gebruiken.’

De opmars van elektrisch aangedreven personen- en vrachtvervoer gaat ondertussen gestaag verder. Geordie Kooiman, adviseur Public Affairs van de ANWB, verwacht dat in de nabije toekomst vrachtvervoer via elektrische vrachtwagens gaat doorbreken. ‘We dachten dat vrachtvervoer eerder zou kiezen voor waterstof als brandstof, maar ook daar komen elektrische modellen op de markt.’ Elektrisch varen is eveneens in opkomst. In Zweden is een elektrisch aangedreven draagvleugel-speedboot ontwikkeld. ‘De Tesla van de botenwereld’, zegt Eric Caroen van The Green Wave, een bedrijf in Goes gespecialiseerd in alles wat nodig is voor duurzaam varen.

Renault E-truck. Foto: JoachimKohlerBremen - CC BY-SA 4.0

Duurzaam schoon
Snel een lentefris huis kan volgens schoonmaakspecialist Jessie Kroon van de Zero Waste Academy ook duurzaam en zonder chemische schoonmaakmiddelen. Samen met haar zus Nicky ging Jessie op zoek naar duurzame schoonmaakmiddelen. En ze kwamen erachter dat het heel simpel is. ‘De meeste benodigdheden zijn puur en heeft iedereen waarschijnlijk al in huis: azijn, een citroen, soda en een stuk olijfoliezeep.’

Azijn is volgens de zussen een prima wasverzachter, ontkalker en basis voor allesreinigers. Citroen reageert bruisend met baksoda en doodt bacteriën en schimmels. De zussen Kroon merken dat de vraag naar doe-het-zelfrecepten alleen maar groeit. ‘Er is echt iets gaande. Mensen willen het anders: schoner en simpeler. Dat duurzaam met doe-het-zelf-sopjes schoonmaken ook nog sneller en goedkoper is, zijn bonuspunten.’

Bronnen: pzc, nos.nl, NRC>Klimaat, nu.nl

PlanetSolar werd het eerste elektrische voertuig op zonne-energie dat de wereld rondging. Foto: Maxim Massalitin -

Maart 2022 – Windenergie in lift door hoge gasprijs

Maart 2022 – Windenergie in lift door hoge gasprijs

Wegwerpplastic taboe, foto PxHere – CC0 Publiek domein

De hoge gasprijs speelt een hoofdrol in de berichtenstroom over klimaatverandering en duurzaamheid. Vergroening van de industrie vergt veel elektriciteit en die wordt nu vaak nog door gasgestookte centrales opgewekt. Het kabinet wil de omslag maken naar elektriciteit uit windenergie en investeert daarom miljarden euro’s in nieuwe windparken op zee. Tot 2030 komt er maar liefst 10 gigawatt vermogen bij. Een verdubbeling van de huidige hoeveelheid.

Deze giga-uitbreiding van het aantal windparken op zee is volgens Hans Timmer, voorzitter van de Nederlandse WindEnergie Associatie (NWEA) absoluut nodig om de Nederlandse industrie te helpen te vergroenen. ‘Alleen om de Hoogovens van Tata Steel in IJmuiden groen te kunnen laten draaien is 6 tot 7 gigawatt opgesteld vermogen nodig.’ Het verdubbelen van de stroom op zee vergt miljarden. Niet alleen voor het realiseren van windparken, maar ook voor het aanleggen van een stroomverbinding naar het vasteland.

Meer nog is geld nodig om ervoor te zorgen dat extra windenergie op zee kan worden omgezet naar schone waterstof. Op die manier kan de opgewekte energie worden opgeslagen. De voorgenomen uitbreiding van het aantal windparken op zee wordt door natuurorganisaties toegejuicht maar de Nederlandse Vissersbond is geen voorstander. ‘We gaan opnieuw visgebied verliezen’, zegt bond-woordvoerder Derk Jan Berens. ‘Het gaat om een enorm gebied dat aan de visserij wordt onttrokken. Je gaat een natuurgebied veranderen in een industriegebied.’

Glastuinbouw, grootgebruikers van energie - foto: Wikipedia CC0 Publiek domein

Roer om
De hoge gasprijs kan gaan zorgen voor een kaalslag in de glastuinbouw. De meeste glastuinders zijn grootverbruikers van gas. Veel tuinders leveren groenten en fruit op basis van in het verleden afgesproken prijzen aan supermarkten en groothandels. Zij kunnen de hogere gasprijs niet of amper in hun prijzen verwerken. ‘Het zijn ontwikkelingen die het normale ondernemersrisico ver te boven gaan’, zegt voorzitter Adri Bom-Lemstra van belangenbehartigingsorganisatie Glastuinbouw Nederland.

Glastuinder Rob Baan is een van de weinige glastuinders die op tijd de bakens heeft verzet. Zijn bedrijf Koppert Cress is al jaren van het gas af. Twaalf jaar geleden werd hij door zijn collega-glastuinders voor gek verklaard en weggezet als een geitenwollensokkentype, maar nu is hij spekkoper. Baan heeft geen gas nodig. Warmte uit de kas wordt in de zomer in de grond opgeslagen en vervolgens in de wintermaanden naar boven gehaald en de kas ingepompt. Baan: ‘Dit is nu de meest duurzame kas ter wereld.’

Betere levensduur
De parlementscommissie Interne markt en consumentenzaken van het Europees Parlement wil ook graag meer duurzaamheid. Hij dringt bij de Europese Commissie aan op het invoeren van een verplichting voor fabrikanten om toestellen te maken die langer meegaan. En die toestellenmoeten in geval van een mankement ook door andere dan de eigen monteurs te repareren zijn.

De pijlen zijn daarbij vooral gericht op elektrische apparaten, waarvan er nu jaarlijks 53 miljoen ton op een afvalberg terecht komen. Al dat afval staat volgens de Duitse Anna Cavazzini – voorzitter van de commissie Interne markt en consumentenzaken – haaks op de steeds vuriger gepropageerde kringloopeconomie en consumentenonderzoeken die uitwijzen dat drie op de vier Europeanen kapotte apparaten liever laat repareren dan ze te vervangen.

Vanaf 2024 verbod op wegwerpbekers en maaltijdverpakkingen. foto: PxHere - CC0 Publiek domein

Wegwerpplastic taboe
Na de invoering van statiegeld op kleine flessen – en in de toekomst ook statiegeld op blikjes – komt er een verbod op wegwerpplastic. Staatssecretaris Vivianne Heijnen (milieu) wil dat vanaf 2024 op kantoren, in de horeca en op festivals geen wegwerpbekers en maaltijdverpakkingen meer worden gebruikt.  Greenpeace, Natuur & Milieu en de Plastic Soup Foundation zien het voorgenomen verbod op wegwerpplastic als een stap in de goede richting.

Ongeveer tweehonderd melkveehouders doen mee aan een experiment waarbij hun koeien dankzij een pil van chemiereus DSM 30 procent minder scheten laten en boeren – waarbij voor het klimaat schadelijk methaan vrijkomt. Dat duurzaam ook leuk kan zijn, bewijzen Wiebe Radstake en Suzan Dahmen van zeilend vrachtschip Vrijbuiter. Met hulp van kunstschilder Hetty van der Linde, kunstenaar Willem ter Weele en kinderen van de Willibrordusschool zijn de zeilen van de Vrijbuiter beschilderd. Zo zijn de zeilen én de wereld weer een tikkie mooier.

Bronnen: pzc, nos.nl, NRC>Klimaat, nu.nl


Februari 2022 – Smeltende pool grote bron conflicten

Februari 2022 – Smeltende pool grote bron conflicten

Resten smeltend poolijs langs Kaap Krusenstern. Foto: Western Arctic National Parklands – CC BY 2.0

Klimaatverandering is meer dan alleen een milieuprobleem. Volgens oud-generaal Tom Middendorp is het óók een bedreiging van onze veiligheid. Dat schrijft hij in zijn boek ‘Klimaatgeneraal’. Ter illustratie van die stelling noemt de oud-militair het smelten van het ijs op de Noordpool. ‘Driekwart van het ijs is al verdwenen en het laatste kwart verdwijnt de komende vijftien jaar. Daarmee ontstaat een jacht op grondstoffen die eerst niet bereikbaar waren en dan wel. Dat wordt een toekomstige bron van conflict.’

Middendorp deelt zijn ervaringen in het veld. ‘Mijn tijd in Afghanistan was een wake-upcall. Daar heb ik ervaren wat watertekort doet met mensen. Dorst is een voedingsbodem voor de taliban. Dan kunnen we de taliban wel bestrijden, maar dan zijn we alleen met symptomen bezig. Klimaatverandering is in toenemende mate een bron van conflicten.’

Als gevolg van die conflicten komen er, zo schrijft Middendorp, migratiestromen op gang. Mensen trekken van gebieden waar de bodem is uitgedroogd en onvruchtbaar geworden, naar plaatsen waar nog wel voldoende water en vruchtbare grond is. Middendorp: ‘Dat geeft frictie, dus zullen ze ook onze kant op komen. Je ziet hoe wij nu reageren op duizenden migranten. Als je het hebt over miljoenen, ja, dat leidt tot conflicten.’

Gemeenschappelijk probleem
‘Tot nu toe’, zegt de oud-generaal, ‘hebben we klimaatverandering vooral gezien als een milieuprobleem. Iets waar sommige mensen zich zorgen om maken en anderen niet. Ik hoop dat de politieke lading er vanaf kan. Veiligheid wordt altijd gezien als ‘rechts’, alsof andere mensen geen behoefte hebben aan veiligheid. En klimaat wordt gezien als ‘links’. Maar het gaat om een gemeenschappelijk probleem waar we met z’n allen aan moeten werken.’

Ondertussen rijzen de energieprijzen de pan uit. Volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) zijn gas en licht in een jaar tijd 86 procent duurder geworden. Minima kunnen nog nauwelijks rondkomen en het aantal wanbetalers neemt hand over hand toe. Volgens hoofdeconoom van het CBS Peter Hein van Mulligen slaan de torenhoge energieprijzen een ‘stevige knauw’ in de koopkracht van mensen. ‘Een gemiddeld huishouden in Nederland betaalt per maand zo’n 110 euro meer voor gas en licht dan vorig jaar. Zeker bij lage inkomens komt dit keihard aan.’

Smeltend poolijs in het voorjaar. Foto: Harley D. Nygren - publiek domein

Groene economie
De hoge energieprijzen hebben ook geleid tot een run op zonnepanelen en hybride-warmtepompen. Voorzitter Doekle Terpstra van Techniek Nederland ziet in dat verband een groot knelpunt: het oplopende tekort aan technisch geschoold personeel. De mensen die werken in de installatietechniek zijn degenen die de komende jaren alle klimaatplannen van het kabinet op het gebied van mobiliteit, infrastructuur, gebouwen en woningen moeten gaan realiseren. Maar er zijn er daarvan simpelweg niet genoeg.

Terpstra: ‘We laten de beroepsopleidingen links liggen en betalen daarvoor nu de prijs. Een sector van 160.000 medewerkers heeft al een tekort van 20.000 mensen. En dat tekort gaat oplopen naar 40.000. Krijgen we die benodigde 20.000 arbeidsplaatsen nog ingevuld? Dat is een urgent knelpunt want alle werkzaamheden die te maken hebben met de energietransitie staan momenteel in de wachtrij.’

Stroom uit deining
De zoektocht naar nieuwe technieken die kunnen helpen bij de energietransitie levert steeds weer nieuwe ideeën op. Innovatie-ingenieur Remco Bruijns van Nieuwe Warmte uit Sas van Gent ziet mogelijkheden om de deining die schepen op vaarwegen veroorzaken om te zetten in elektriciteit. ‘Als een schip voorbij vaart duwt het water opzij. Dat water klotst tegen de zijkanten van de vaarweg aan. Die deining zetten wij om in elektriciteit.’ Er is inmiddels een testinstallatie gebouwd in het – druk bevaren – kanaal van Terneuzen naar Gent.

De transitie naar duurzaam vliegen vergt veel tijd volgens directeur van KLM-Nederland Bas Gerresen. De luchtvaartmaatschappij mengt sinds dit jaar standaard biobrandstof bij de kerosine. Het is een begin, zegt de KLM. Het is verwaarloosbaar, roepen sceptici. Gerresen: ‘We moeten keihard werken om dat aanbod te vergroten. Vanaf nu zullen we elk jaar meer duurzame brandstof toevoegen.’In 2030 moeten luchtvaartmaatschappijen in Nederland tenminste 14 procent biobrandstof in de tanks gooien. ‘Als het aan ons ligt zitten wij daar dan al boven’, aldus de KLM-topman.’
Waarvan akte.

Bronnen: pzc, nos.nl, NRC>Klimaat, nu.nl


Januari 2022 – Dreigend stroominfarct vergt actie

Januari 2022 – Dreigend stroominfarct vergt actie

Kerncentrale te Doel. Foto: Torsade de Pointes – publiek domein

Het elektriciteitsnetwerk in Nederland kraakt in zijn voegen. Doordat het stroomnet op steeds meer plekken vol is – en er derhalve niet of nauwelijks nog plaats is voor nieuwe zonne- en windparken – dreigt Nederland de duurzaamheidsdoelen in 2030 te missen en verslechtert het vestigingsklimaat voor buitenlandse bedrijven. Veertien organisaties hebben in de strijd voor een adequaat elektriciteitsnet de krachten gebundeld in het Actieteam Netcapaciteit. Zij eisen actie van het kabinet. Snelle actie.

De regering moet in de visie van het Actieteam Netcapaciteit allereerst zorgen voor kortere vergunningsprocedures. De aanleg van verdeelstations en stroomverbindingen vergt nu vaak jaren, zegt Evert den Boer van netbeheerder Enexis. Het Actieteam vraagt het kabinet ook 200 miljoen euro per jaar voor innovatieve oplossingen. Zo wordt gepleit voor het inzetten van ‘buurtbatterijen’ waarmee opgewekte stroom lokaal kan worden geconsumeerd. Den Boer: ‘Dan kunnen we zonneparken toch aansluiten en hoeven we niet eerst het stroomnet te verzwaren.’

De vraag naar elektriciteit neemt toe. Over hoe die stroom duurzaam opgewekt kan worden lopen de meningen uiteen. De Vlaamse filosoof Maarten Boudry beschouwt de inzet van kernenergie als de grootste troef tegen klimaatopwarming. ‘Nul uitstoot en beschikbaar bij weer en wind. En wat zien we nu? Kerncentrales worden vervangen door gascentrales, dan schiet de uitstoot omhoog.’

Economisch onaantrekkelijk
De experts van adviesbureau Berenschot, milieu-consultancy CE-Delft en Kalavasta Climat Neutral Strategies staan er heel anders in dan Boudry. Zij nemen stelling tegen kernenergie. ‘Voorbereiding en bouw vergen veel tijd en dat betekent dat een kerncentrale pas na 2030 stroom kan gaan leveren als vooral wind en zon al voor de opwekking van elektriciteit zorgen.’ Een beperkte inzet van kerncentrales is volgens de drie bureaus het gevolg. ‘In die situatie zijn kerncentrales zowel technisch als economisch onaantrekkelijk.’

Ondertussen maakt vooral elektrisch personenvervoer steeds meer opgang. Autofabrikant Mercedes heeft een concept-model gepresenteerd dat duizend kilometer op één batterijlading haalt en het Britse Bentley Motors heeft aangekondigd dat het bedrijf tegen 2026 alleen nog plug-in hybrides en elektrische auto’s gaat produceren. Tegen het einde van het decennium rollen er alleen nog elektrische Bentleys van de productieband.

Kerncentrale te Doel. Duidelijk zichtbaar zijn de vier reactorgebouwen (witte koepels, links), de koeltorens en de bijbehorende machinezalen ertussen, foto: Torsade de Pointes - publiek domein
Warmtepompen bij huurwoningen in Woerden, foto: Ellywa - CC BY-SA 4.0

Stormloop
Verder is volgens de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland sprake van een ware stormloop op subsidie voor particuliere kopers van elektrische auto’s. Wie een nieuwe elektrische auto koopt of via private lease gaat rijden kan een subsidie van 3350 euro krijgen. Wie een tweedehands stekkerauto koopt kan een bijdrage van 2000 euro tegemoetzien. In de subsidiepot zit bijna 100 miljoen euro, maar daar is nu al ruim 19 miljoen uit.

De hoge gasprijs heeft de vraag naar hybride warmtepompen fors doen stijgen. Remeha, producent van cv-ketels en warmtepompen, ziet de laatste maanden een vijf tot zeven keer hogere vraag naar hybride-warmtepompen dan in dezelfde periode een jaar geleden. ‘Alle verhalen over het milieu ten spijt. De vraag is echt financieel gedreven’, zegt Rick Bruins van Remeha. ‘Wie zich blauw betaalt aan gas zoekt een goedkopere weg.’

In het Zeeuws-Vlaamse Hoek hebben de inwoners hun hoop gevestigd op de komst van een restwarmtenet, gevoed door industriële restwarmte van bedrijven in de Kanaalzone als Dow, Cargill en Yara. Het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Terneuzen – waar Hoek deel van uitmaakt – heeft een studie uit laten voeren en daaruit blijkt dat het goedkoper is om een restwarmtenet te bouwen en te exploiteren dan bestaande woningen op gas te laten.

Omslag vliegvakanties
In de categorie opmerkelijk het nieuws dat bij reisorganisatie Sunweb een denkomslag heeft plaatsgevonden. Sunweb-topman Matthijs ten Brink: ‘We staan op een keerpunt. Dat zeg ik zowel als Matthijs en als baas van Sunweb. Het aantal vliegkilometers moet hoe dan ook omlaag. Tot nu toe is maar een kleine groep mensen bereid zijn vakantiegedrag aan te passen aan de klimaatproblematiek. We moeten de rest in beweging krijgen. Daar zie ik een taak voor ons. In ons aanbod zullen we steeds minder vliegvakanties opnemen en meer reizen met bus, trein, auto of fiets. Minder ver weg en kleinschaliger.’

Bronnen: PZC, nos.nl, NRC>Klimaat, nu.nl


December 2021 – Weerstand tegen consumentisme voedt strijd voor gezond klimaat

December 2021 – Weerstand tegen consumentisme voedt strijd voor gezond klimaat

Klimaatmars in Montbéliard (FR), 28 maart 2021. Foto: Thomas Bresson – CC BY 4.0

Wetenschappers riepen twee jaar geleden al de noodtoestand uit met betrekking tot het klimaat. De mens gebruikt jaarlijks, zo stellen zij, veel meer grondstoffen dan de aarde in twaalf maanden tijd kan aanmaken. De weerstand tegen deze overexploitatie van de aarde – en in het verlengde daarvan klimaatverandering – groeit. Met name jongeren keren zich steeds vaker en openlijker tegen consumentisme, boskap, plasticvervuiling en een economie die in hun ogen alleen maar gericht is op groei.

Het jaar 2021 wordt beheerst door twee dingen: Het Corona-virus dat de wereld in zijn greep heeft en de mondiaal groeiende zorg om klimaatverandering. Klimaatgerelateerde rampen – overstromingen, bosbranden, modderstromen, droogte – volgen elkaar in een steeds hoger tempo op en daar wordt volgens 140.000 wetenschappers uit 130 landen veel te weinig tegen gedaan. Gevolg: de aarde teert steeds sneller in op zijn reserves, zo blijkt uit de jongste cijfers van het Global Footprint Network. Earth Overshoot Day – de dag vanaf 1 januari dat de grondstoffen voor een heel jaar ‘op’ zijn – valt in 2021 al op 29 juli.

Klimaatmars in Montbéliard (FR), 28 maart 2021. Foto: Thomas Bresson - CC BY 4.0

Klimaatmarsen
‘Planeet boven poen’ staat op een van de spandoeken tijdens een Klimaatmars van 40.000 bezorgde en boze mensen in Amsterdam. Mensen die genoeg hebben van de wereld zoals die nu is. ‘Van de Amazone die in de fik staat, van de boskap, de plasticvervuiling, van het kapitalisme en het consumentisme, van het moeten presteren. Dus van ons hele systeem dat is gebaseerd op uitbuiting en destructie’, verwoordt een van de demonstranten haar motivatie om actie te voeren tegen klimaatverandering. ‘Ik word daar echt heel erg verdrietig van. Het leven op aarde wordt letterlijk bedreigd. Wat zijn we aan het doen.’

Onderzoeker Wim Thiery van de Vrije Universiteit Brussel begrijpt de zorgen van de jongeren heel goed. Hij stelt dat kinderen die nu geboren worden tijdens hun leven gemiddeld zeven keer vaker blootgesteld worden aan hittegolven, tweemaal zoveel bosbranden, 2.6 maal zoveel droogtes, 2.8 keer meer overstromingen en bijna driemaal zoveel mislukte oogsten als mensen die zestig jaar geleden zijn geboren. ‘En dat maakt de klimaatcrisis wezenlijk anders dan bijvoorbeeld armoede, waar leeftijd minder een onderscheidende rol speelt.’

Het klimaat is niet langer links of rechts. Voor het eerst in de geschiedenis is in de Troonrede een serieuze passage opgenomen over klimaatverandering en de demonstranten weten zich gesteund door een steeds breder wordend palet aan organisaties, variërend van Extinction Rebellion tot Milieudefensie, Greenpeace en klimaatorganisatie Urgenda.

Daarbij wordt niet alleen het vizier gericht op protest tegen overheidsbeleid, maar wordt ook gesteld dat het anders moet. En kan. Iedereen kan volgens directeur van Urgenda Marjan Minnesma, een steentje bijdragen aan het oplossen van het klimaatprobleem. ‘Als je niet veel geld hebt zou ik zeggen; eet zo min mogelijk vlees. Ga over op plantaardige eiwitten. Als je wat meer te besteden hebt, leg dan zonnepanelen op je dak.’

Kleding nieuwe plastic
Klimaat-deskundige Joop Hazenberg heeft een boek geschreven over wat je als consument kunt doen om klimaatverandering tegen te gaan. Tijdens het schrijven van dat boek ontdekte hij dat kleding een gigantisch klimaatprobleem veroorzaakt. De schadelijkheid van kleding zit vooral in de productie ervan. Voor het produceren en verwerken van katoen is veel land en water nodig en voor polyester veel olie.

Vervolgens moet de kleding getransporteerd worden. ‘In ons geval van lagelonenlanden naar Nederland. Dan wordt het gedragen, gewassen en gestreken, wat ook weer veel energie kost. En dan wordt de kleding afgedankt. Een deel gaat naar de kringloop, een deel wordt gerecycled en gaat dus weer op transport. Kleding is het nieuwe plastic’, aldus Hazenberg.

Woorden waar Urgenda-directeur Minnesma zich helemaal in kan vinden. ‘Gebruikte Vintage-kleding is veel milieuvriendelijker dan nieuwe kleding.’ Verder helpt minder vliegen in de strijd tegen klimaatverandering, evenals vaker de auto laten staan en gebruik maken van het openbaar vervoer. Mobiliteit is in Nederland goed voor 20 procent van de CO2-uitstoot. Minnesma: ‘Dus minder rijden, elektrisch rijden, deelauto’s, trein, fiets, lopen, dat is allemaal helemaal goed.’

Katoenvelden en oogstmachine, Taxes. Foto: U.S. Department of Agriculture, Public domain, via Wikimedia Commons

Klimaattop
Over de in Glasgow gehouden klimaattop zijn de meningen verdeeld. Deelnemers zien de resultaten als een stap voorwaarts maar volgens critici ontbreekt het aan een echte doorbraak. Afgesproken is dat er minder steenkool gebruikt gaat worden en dat overheden zoveel mogelijk willen afzien van overheidssubsidies op fossiele brandstoffen. Verder hebben honderden landen, waaronder Nederland, beloofd nog dit decennium te stoppen met ontbossing.

Wetenschap en bedrijfsleven zitten ondertussen niet stil. Waterstof als duurzame en schone brandstof maakt steeds meer opgang. Tachtig bedrijven hebben zich verenigd in Koplopers Nederland en hun doel is concrete stappen zetten om te zorgen dat Nederland de klimaatdoelstellingen gaat halen. Diederik Samson, kabinetschef van Eurocommissaris Frans Timmermans, is er blij mee. ‘Bij wind- en zonne-energie heb je pieken en dalen in de productie. Als je meer elektriciteit produceert dan er vraag is, kun je de overtollige stroom gebruiken om waterstof te maken. De waterstof kan dan weer worden omgezet in stroom als er te weinig zon en windstroom is’, aldus Samson.

Verder zijn er plannen voor het grootste zonnedak van Nederland (140.000 zonnepanelen op het dak van logistiek bedrijf Verbrugge in Vlissingen), boeren op een eiland in de Noordzee, verduurzaming van het woningbezit en lijkt naast elektrisch rijden nu ook elektrisch varen in opkomst. In Zeeland heeft het Schouwen-Duivelandse Brouwershaven de primeur van een snel oplaadpunt voor boten.

Warmte van water
Ouwerkerk wil het eerste energieneutrale dorp van Schouwen-Duiveland worden en op Vlieland wordt geëxperimenteerd met het duurzaam verwarmen van 39 woningen. Een ondergronds waterbassin gaat daar dienstdoen als warmtebuffer. In de zomermaanden wordt het water in dat bassin verwarmd door onder meer zonnecollectoren. Geavanceerde isolatie zorgt ervoor dat het water niet afkoelt. Tijdens de wintermaanden kan het warme water benut worden om woningen te verwarmen.

Een andere techniek waarmee proeven worden gedaan is de inzet op de Noordzee van drijvende zonne-systemen. In het Oostvoornse meer is door onderzoeksorganisatie TNO zo’n systeem met flexibele zonnecellen op grote luchtmatrassen geïnstalleerd. Vooral de combinatie met windparken op zee wordt als kansrijk gezien. Energiecoöperaties Zeeuwind en Deltawind willen samen een drijvend zonnepark realiseren bij sluizencomplex de Krammersluizen. Het drijvende zonnepark gaat 20 tot 40 hectare groot worden.

Zeeland mag zich niet alleen de zonnigste provincie noemen, maar ook Nederlands kampioen zonnepanelen. Er zijn inmiddels 50.000 huishoudens met panelen op het dak. Dat komt neer op een kwart van het totaal aantal woningen. In geen enkele andere provincie is dat aandeel zo hoog. Waterwinbedrijf Evides investeert eveneens in duurzaamheid. Het nieuwe innamestation Bergsche Maas in de Biesbosch is voorzien van meedraaiende zonnecellen in de zonwering. Die zorgen ervoor dat Evides deels zijn eigen energie op kan wekken.

Lege blikjes, foto: Radulf del Maresme, CC BY-SA 4.0

Statiegeld
Na een strijd van twintig jaar met het bedrijfsleven komt er vanaf 2023 vijftien cent statiegeld op blikjes. Een mijlpaal in de strijd tegen zwerfafval. Uit tellingen van Rijkswaterstaat blijkt dat er steeds meer blikjes op straat of in de natuur worden gevonden. Vorig jaar was dat zo’n 27 procent meer dan in voorgaande jaren. Jaarlijks komen er ongeveer 2 miljard blikjes op de markt. Daarvan belanden er naar schatting 150 miljoen in het milieu.

Bronnen: PZC, NOS.nl, Nu.nl, NRC, Weerplaza, Reuters.