De staat van het klimaat

Vrijwel elke dag komt het voorbij; nieuws of meningen over klimaatverandering en klimaatbeleid. In dit blog houdt het Watersnoodmuseum maandelijks de vinger aan de pols.

Expo ‘Veranderende wereld’ sluitstuk nieuwe invulling van vierde caisson

KNMI-topman blij met samenwerking met watersnoodmuseum

Klimaatbewustzijn. Dat is wat KNMI-topman Gerard van der Steenhoven betreft het sleutelwoord. En bewustwording is, zegt hij, iets heel anders dan bangmakerij. Van der Steenhoven is blij met de samenwerking tussen het KNMI en het watersnoodmuseum in Ouwerkerk en het resultaat daarvan. Met de 1 maart geopende vaste expositie ‘De Veranderende Wereld’ is de kroon gezet op de nieuwe invulling van het vierde caisson van het museum.

Bij de nieuwe expositie worden op een grote wereldbol aan de hand van de meest recente klimaatmodellen de effecten van het veranderende klimaat op het leven – in Nederland maar ook in de rest van de wereld – in beeld gebracht. Een belangrijk verhaal dat verteld moet worden, vindt Van der Steenhoven. Want er zijn nog steeds mensen die het verhaal dat het klimaat verandert én dat dat veroorzaakt wordt door menselijk handelen, bestempelen als ‘onzin’ en ‘bangmakerij’.

Volstrekt ten onrechte volgens Van der Steenhoven. ‘De foto’s zijn overtuigend. Poolijs smelt, gletsjers worden zichtbaar kleiner. En toch blijft het nodig om het verhaal van de klimaatverandering keer op keer te blijven vertellen.’ Waar hij ook vaak tegenaan loopt is de opvatting dat het geen enkele zin heeft als een klein landje als Nederland vergaande – en kostbare – maatregelen neemt om de CO2-uitstoot terug te dringen.

Vilein
‘Dat is een heel vilein argument’, aldus de KNMI-topman. Een argument dat in de visie van Van der Steenhoven geen hout snijdt. Het feit dat Nederland een klein land is en haar invloed beperkt is, ontslaat Nederland en de Nederlanders niet van de plicht de strijd aan te binden met de klimaatverandering. ‘We moeten er iets aan doen. En dat moeten we met z’n allen doen.’

De rol van het KNMI is volgens Van der Steenhoven in dit verband een belangrijke. Het KNMI is meer dan een instituut dat het weer voorspelt. ‘Wij zijn er voor de samenleving. Wij zijn er om schade en leed door het weer te beperken.’ Belangrijk instrument om dat doel te bereiken, is waarschuwen. Tijdig waarschuwen zodat maatregelen getroffen kunnen worden.

Bijvoorbeeld om leed door hitte voor te zijn. ‘Een hittegolf is de meest dodelijke natuurramp. Als je weet dat er een hittegolf op handen is kun je bijvoorbeeld water op het platte dak van een zorgcentrum zetten om te voorkomen dat het binnen te heet wordt. Of je kunt mensen evacueren naar een koelere plek.’

Early warning Center
Hoog op het verlanglijstje van Van der Steenhoven staat het realiseren van een ‘early warning center’ bij het KNMI. ‘We kunnen het weer steeds nauwkeuriger voorspellen, stormen aan zien komen.’ Tijdig waarschuwen – Van der Steenhoven trekt de parallel met de watersnoodramp – had in 1953 levens kunnen redden in Zuidwest Nederland.

Directeur van het watersnoodmuseum Siemco Louwerse kan zich helemaal vinden in de woorden van Van der Steenhoven: ‘De nieuwe invulling van het vierde caisson heeft als titel “Het water blijft komen – vechten tegen de vloed van morgen”. Die strijd mogen we nooit veronachtzamen.’

Siemco Louwerse en KNMI-topman Gerard van der Steenhoven (R), foto: Piet Kleemans

Februari 2019 – protestmarsen en oude cijfers

Duizenden scholieren en studenten gaan de straat op om aandacht te vragen voor het klimaat. De 16-jarige Zweedse scholiere Greta Thunberg reist af naar Brussel om de Euro-politici – zo schrijft de PZC – onder uit de zak te geven. Journaals en actualiteitenrubrieken besteden op televisie uitgebreid aandacht aan de acties van de ‘klimaatspijbelaars’ en ook de schrijvende pers laat zich niet onbetuigd. Het klimaat is ‘hot’.

Figuurlijk én letterlijk. Weerplaza meldt dat donderdag 25 februari de warmste februaridag in Nederland is sinds 1920. Terrasjes zijn drukbeklant en ijsverkopers doen goede zaken. In februari. Het ene na het andere warmterecord sneuvelt. De natuur is volgens bioloog Arnold van Vliet gemiddeld drie weken eerder met alles. Veel bloemen en planten komen nu al uit en door het warme weer loopt de concentratie pollen op. Slecht nieuws voor hooikoorts-patiënten.

Ook politiek is er beroering. Het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) heeft bij de door het kabinet verlangde doorrekening van het klimaatbeleid oude cijfers gebruikt. Hetgeen in de praktijk betekent dat de Nederlanders een veel hogere energierekening krijgen dan hun eerder door de regering was voorgespiegeld. Voor minister Eric Wiebes van Economische Zaken en Klimaat echter geen aanleiding om het klimaatbeleid drastisch aan te passen.

Belasting
Paul Rosenmöller, na 16 jaar afwezigheid weer terug in de politiek, breekt in een paginagroot interview in de PZC een lans voor het voorstel van GroenLinks-partijgenoot Jesse Klaver voor invoering van een CO²-belasting voor bedrijven. ‘Ik vind het goed dat je duidelijk maakt: wij denken dat een CO²-belasting nodig is voor een effectief klimaatbeleid waarbij de rekening eerlijk wordt verdeeld, waarbij we de grote bedrijven niet buiten schot laten’, aldus Rosenmöller.

Regelmatig verschijnen artikelen over gevolgen of mogelijke gevolgen van de klimaatverandering. De autoriteiten van het Noord-Russische eiland Nova Zembla in de Barentszzee hebben de noodtoestand afgekondigd. IJsberen die normaal gesproken op het ijs in het Russische poolgebied leven, worden steeds vaker op Nova Zembla gesignaleerd, op zoek naar voedsel. Michael Sjtisov van het Wereldnatuurfonds (WWF) Rusland legt in de krant uit waarom. ‘Normaal eten ze zeehonden, maar omdat het ijs smelt hebben ze geen plek meer om te wonen en zichzelf te voeden. Daarom klimmen ze nu aan wal. Als ze daar eten vinden blijven ze.’

Scheur
Ook zijn er berichten dat het Halley-onderzoeksstation op Antarctica gevaar loopt door een enorme scheur in het landijs. Een ijsberg die ongeveer twee keer zo groot is als de stad New York dreigt af te breken. De scheur groeit volgens onderzoekers elk jaar met 4 kilometer richting het noorden. Als de ijsberg afscheurt dreigt het Halley-station – waar sinds 1956 atmosferisch en geologisch onderzoek wordt gedaan – te verdwijnen.

De klimaatverandering houdt ook het bedrijfsleven bezig. De PZC bericht over een proef van Zeeland-Connect met zelfrijdende vrachtwagens en een project om over te schakelen van diesel naar elektrisch transport. Binnen de Zeeuwse politiek gaan stemmen op om 500 miljoen euro van energiebedrijf PZEM te gebruiken om in Zeeland over te schakelen naar groene energie.

Hard nodig volgens de demonstrerende scholieren die pleiten voor een veel strenger klimaatbeleid. Want – zo staat te lezen op een van de vele spandoeken – ‘er is geen ‘Planeet B’.

Foto: Facebook – Klimaatspijbelaars

Bronnen: PZC, nos.nl

Open brief: wetenschappers steunen ‘klimaatspijbelaars’

‘We kunnen ons niet veroorloven nog langer te wachten met maatregelen’
Ze winden er geen doekjes om. Het is volgens 350 Nederlandse wetenschappers hoog tijd dat de politiek aan de slag gaat met een ambitieus klimaatbeleid. ‘Het overstijgt partijpolitieke belangen. We kunnen ons niet permitteren nog langer te wachten met noodzakelijke maatregelen’, schrijven de wetenschappers in een open brief. Ze staan vierkant achter de scholieren die overal in Europa de straat opgaan om aandacht te vragen voor het klimaat. ‘Ze hebben groot gelijk.’

Ouwerkerk, febr.’19
De Nederlandse wetenschappers volgen met de open brief het voorbeeld van 3400 Belgische collega’s die hun regering hebben opgeroepen om meer te doen tegen klimaatverandering. De wetenschappers benadrukken eensgezind dat er geen sprake is van ‘doemdenken’, maar dat het gaat om wetenschappelijke feiten. Ze hebben forse kritiek op het Nederlandse klimaatakkoord. ‘Het is te vrijblijvend, niet afdoende en legt niet de lasten bij de grootste vervuilers, de industrie.’ De wetenschappers pleiten voor een CO²-belasting voor bedrijven.

Voor de wetenschappers staat het buiten kijf dat de aarde opwarmt én dat dat komt door menselijke activiteiten. De gevolgen zijn enorm, zo wordt gewaarschuwd. Al bij een temperatuurstijging van ‘slechts’ 1 graad krijgt de wereld te maken met zeespiegelrijzing, hittegolven, droogtes én overstromingen. Wordt het niet 1 maar 2 graden warmer dan worden de problemen in rap tempo nog veel groter.

Economische onrust
Droogte kan leiden tot mislukte oogsten en daardoor grote voedseltekorten die sociale onrust veroorzaken en mogelijk zelfs leiden tot wereldwijde migratiegolven. Er gebeurt volgens de wetenschappers nu nog veel te weinig om de uitstoot van broeikasgassen – die de opwarming van de aarde in de hand werken – tegen te gaan. ‘Met de huidige voorstellen stevent de wereld af op meer dan 3 graden opwarming tegen het eind van deze eeuw.’

De wetenschappers benadrukken dat hoe langer men wacht des te duurder het wordt om opwarming van de aarde tegen te gaan. ‘Klimaatmaatregelen zijn economisch gezien voordeliger dan de kosten van klimaateffecten en adaptatie aan klimaatverandering. Niets doen leidt dus tot hogere kosten dan tijdig adequate maatregelen nemen.’ De kennis en technologie om temperatuurstijging tegen te gaan is er. ‘Het implementeren ervan vraagt in de eerste plaats politieke moed.’

Rechtvaardig
Onderzoek laat volgens de wetenschappers zien dat klimaatbeleid niet alleen technologisch beleid omvat, maar ook sociaal beleid. ‘Het vraagt namelijk om een rechtvaardige verdeling van de kosten en baten, gedragsverandering en nationaal en internationaal energie- en industriebeleid’, aldus de open brief. ‘Rechtvaardige klimaatambities veronderstellen dus ook een aanscherping van het sociaal- en belastingbeleid.’

De wetenschappers voegen daar fijntjes aan toe dat Nederland niet voldoet aan de klimaatdoelen die de regering zelf heeft opgesteld. Maar het is nog niet te laat volgens de schrijvers van de open brief. ‘Als politiek leiderschap hand in hand gaat met effectieve maatregelen en gedragsverandering kunnen wij dit probleem tijdig oplossen. Anders zijn de jongeren, die nu protesteren voor hun eigen toekomst, de dupe.’

De Belgische wetenschappers zijn het geheel eens met hun Nederlandse collega’s. Voorstellen om uitstoot van CO² terug te dringen blijven volgens hen mijlenver achter bij wat nodig is. ‘Het is hoog tijd voor verandering. En om alles te veranderen hebben we iedereen nodig’, benadrukken zij. ‘Enkel zo kunnen we voorkomen dat klimaatverandering onze leefwereld verder ingrijpend verandert. Het vereist nu in de eerste plaats politieke moed.’

Bronnen: nos.nl, scientists4climate, youthforclimate

Deltares onderzoekt gevolgen versnelde zeespiegelstijging

IJs op Antarctica smelt sneller dan gedacht
De zeespiegel langs de Nederlandse kust stijgt nu met circa 2 millimeter per jaar, maar het zou zomaar kunnen dat het na 2050 veel sneller gaat. Dat komt omdat het smelten van het ijs op Antarctica in een beduidend hoger tempo gaat dan voorspeld werd. In opdracht van de Deltacommissaris heeft Kennisinstituut Deltares onderzoek gedaan naar de mogelijke gevolgen van die snellere zeespiegelstijging.

Ouwerkerk, dec.’18
Voor wat betreft de mate van stijging van de zeespiegel zijn er verschillende scenario’s. De zogeheten Delta-scenario’s zijn gebaseerd op voorspellingen van het KNMI en die gaan uit van een zeespiegelstijging tot maximaal 40 cm in 2050 en maximaal een meter in 2100. In nieuwe projecties zegt het KNMI dat de zeespiegel tot wel 2 meter kan stijgen. Zelfs als alle doelen van het klimaatakkoord van Parijs – een globale temperatuurstijging van maximaal 2 graden – gehaald worden. Bij een sterkere opwarming van de aarde kan de zeespiegel zelfs tot 3 meter stijgen.

Snellere stijging van de zeespiegel brengt behoorlijk wat risico’s met zich mee. ‘We moeten ons in korter tijdsbestek aanpassen aan steeds groter wordende veranderingen. Onderzoek is nodig om tijdig maatregelen te nemen om de waterveiligheid, zoetwatervoorziening en leefbaarheid voor Nederland te garanderen’, zegt onderzoeker Marjolijn Haasnoot van Deltares.

Stormvloedkering dicht
Mocht de zeespiegel inderdaad sneller en sterker stijgen dan verwacht dan heeft dat vergaande consequenties. Onder meer voor waterstaatswerken als de stormvloedkering en de Maeslantkering. Haasnoot voorspelt dat deze keringen steeds vaker gesloten moeten worden en uiteindelijk zelfs permanent dicht gaan. Bij zware stormen zal er dan ook steeds vaker – en ook meer – water overheen slaan.

In de praktijk kan het betekenen dat zowel de stormvloedkering in de Oosterschelde als de Maeslantkering aangepast dan wel vervangen moeten worden om de veiligheid van het achterland te kunnen blijven garanderen. Voor wat betreft het IJsselmeergebied wordt nu nog uitgegaan van spuien als het kan en pompen als het moet. Als de zeespiegel 65 centimeter of meer stijgt, biedt spuien onvoldoende soelaas en moet de pompcapaciteit fors groter worden. De pompen op de Afsluitdijk moeten dan waarschijnlijk structureel ingezet worden en de dijken in het IJsselmeergebied dienen te worden aangepakt.

Om het kustfundament op een veilig peil te houden, moet het meegroeien met de zeespiegelrijzing door middel van zandsuppleties. Anno nu wordt per jaar zo’n 12 miljoen kubieke meter zand aangebracht, maar naarmate de stijgsnelheid van de zeespiegel toeneemt is ook meer zand nodig. Rond 2050 gaat het al om 3 á 4 keer zoveel zand als nu en tegen het einde van de eeuw loopt de benodigde hoeveelheid suppletiezand nog veel verder op.

Verzilting
Ander gevaar van zeespiegelstijging is verzilting van landbouwgrond, vooral in de laag gelegen gebieden aan de kust. Of er voldoende zoetwatervoorraad is om de verzilting tegen te gaan, moet nader onderzoek uitwijzen volgens Deltares. In ieder geval moeten zoetwaterinlaatpunten vaker en langer gesloten worden en zit het er dik in dat de vraag naar zoet water uit het IJsselmeer fors zal toenemen.

Deltares benadrukt dat naarmate het minder goed lukt de doelen van het klimaatakkoord van Parijs te halen en de opwarming van de aarde te beperken tot 2 graden er eerder meer en kostbaarder maatregelen moeten worden genomen om in Nederland droge voeten te houden.

Deltares pleit ervoor de vinger nauwgezet aan de pols te houden en verder onderzoek te doen naar de relatie tussen opwarming van de aarde, het smelten van landijs, zeespiegelstijging, de gevolgen van extra zeespiegelstijging, de kans dat keringen (te) vaak dicht moeten en de impact van de klimaatverandering op dijken en buitendijkse gebieden.

Bron: www.deltares.nl/nieuws

Smeltend poolijs, foto: pxshere – Public domain